🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:31:20 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कपोताभ
kapotābha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कपोताभ mfn. pigeon-coloured, lead-grey, Suśr.
कपोताभ m. a pale or dirty white colour, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (251,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कपोताभ पु० कपोतस्याभेवाभाऽस्य । १ कपोतवर्णे हेम० तस्य ना- नावर्ण्णत्वेऽपि कपोताञ्जनादौ कृष्णवर्ण्णो गृह्यते क्वचित् क- र्व्वुरवर्ण्णोऽपि “तदिदं भस्म कपोतकर्व्वुरमिति” कुमार- प्रयोगात् कर्व्वुरवर्ण्णस्य कृष्णाधिक्यात् कपातवर्ण्णत्वम् । सुश्रुतोक्ते २ मूषिकभेदे । “पूर्व्वमुक्ताः शुक्रविषा मूषि- का ये समासतः । नामलक्षणभैषज्यैरष्टादश निबोध तान्” इव्युपक्रम्य “लालन” इत्यादीन् “सूषिकश्च कपोतामस्तथै- वाष्टादश स्मृताः” इति विभ्यज्य “अरुणेनानिलं क्रुद्धोवातजान् कुरुते गदान् । महाकृष्णेन् पित्तञ्च श्वेते- न कफमेव च । महता कपिलेनासृक् क्वपोतेन चतुष्टयम् । मवन्ति चैषा टंशेषु ग्रन्थिमण्डलकर्ण्णिकाः । पिडकोपच- याश्चोग्राः शोथश्च भृशदारुणः” इत्युक्तम् । रूपचतुष्टयं वातपित्तकफरक्तजविकाररूपम्” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1676,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कपोताभः, पुं, (कपोतस्य आभा इव आभाऽस्य ।) कपोतवर्णः । इति हेमचन्द्रः ॥ (मूषिकभेदः । “मूषिकश्च कपोताभस्तथैवाष्टादश स्मृताः” । इति सुश्रुतः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-025-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें