🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:54:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कलना
kalanā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कलना १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. गणना । हिसाब । उ॰—देव सृष्टि की सुख विभावरी, ताराओं की कलना थी ।—कामायनी, पृ॰८ ।
२. आदान । ग्रहण (को॰) ।
३. रचना । उत्पन्न करना (को॰) ।
४. अधीनता । वश्यता (को॰) ।
५. बोध । प्रत्यय । ज्ञान (को॰) ।
६. धारण करना (को॰) ।
७. परित्याग । मोचन (को॰) ।
कलना २पु क्रि॰ स॰ [हिं॰ करना] करना । किसी कार्य को करना । उ॰—करि कंक संक आसुरनि उर कपर बत्त ता दिन कलिय ।—पृ॰ रा॰ २ । २८५ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलना f. the act of impelling, inciting, Sūryas. i, 10
doing, making, effecting Comm. on MBh.
behaving, behaviour, Kathās.
touching, contact, VarBṛS.
tying on, putting on Śiś. iii, 5
(according to Mall. also letting loose, shedding, आमोचनम् अवमोचनं वा)
the state of being provided with or having, Bālar.
calculation, Jyot.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (260,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलना स्त्री चु० कल--भावे युच् । १ ज्ञाने २ ग्रहणे ३ आदाने ४ आमोचने ५ अवमोचने च “पिच्छावचूडाकलनामिवोरः” माघः “कलनामामोचनमवमोचनं वा” मल्लि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1779,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलना, स्त्री, (कल + भावे युच् । टाप् च ।) वशी- भूतत्वम् । वशता । यथा, -- आनन्दलहर्य्याम् । २९ । “करारं यत् क्ष्वेडं कवलितवतः कालकलना” । जल्पना च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-056-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें