🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:07:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कलित
kalita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कलित वि॰ [सं॰]
१. विदित । ख्यात । उक्त ।
२. प्राप्त । गृहीत ।
३. सजाया हुआ । सुसज्जित । शोभित । युक्त । रचित । उ॰— (क) कुलिश कठोर, तन जोर परे शेर रन, करुना कलित मन धारमिक धीर को ।—तुलासी (शब्द॰) । (ख) आलस वलित, कोरैं काजर कलित, मतिराम वै ललित अति पानिप धरत हैं ।—मतिराम (शब्द॰) ।
४. सुंदर । मधुर । उ॰— कलित किलाकिला, मिलित मोद उर, भाव उदोतनि (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलित mfn. impelled, driven &c. (cf. √ 3. कल्)
made, formed, Śiś. iii, 81
furnished or provided with, Vikr.; Bhpr. &c.
divided, separated, L.
sounded indistinctly, murmured, W.
कलित See √ 3. कल्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (260,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलित p. p. 1 Held, seized, taken; U. 5. 5. --2 Broken; Pt. 1. --3 Plucked, gathered; U. 3. 6. --4 Arisen, produced; U. 5. 2; कलितकुलिशघाताः केपि खेलंति वाताः R. G. --5 Influenced; Māl. 8. --6 Mixed; Māl. 10. 10. --7 Known, understood; Māl. 8. 13, 2. 9. --8 Furnished, endowed, Māl. 6. 6; Ku. 6. 76. --9 Gained, obtained. --10 Reckoned, counted. --11 Separated, divided. --12 Sounded indistinctly, murmured.
कलित see under कल्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0386-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलित त्रि० कल--कर्मणि क्त । १ विदिते २ प्राप्ते, मेदि० ३ भेदिते ४ संख्याते, शब्दरत्ना० । ५ गृहीते, ६ उक्ते ७ विचारिते, ८ बद्धे च । भावे क्त ९ ज्ञानलाभादौ न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1810,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलितं, त्रि, (कल् + कर्म्मणि क्त ।) विदितम् । आप्तम् । इति मेदिनी ॥ भेदितम् । गणितम् । इति शब्दरत्नावली ॥ धृतम् यथा, -- “करकलितकपालः कुण्डली दण्डपाणिः” । इति भैरबध्यानम् ॥ (प्राप्तः । यथा आर्य्यासप्तशती ३५५ । “विशिख इव कलितकर्णः प्रविशति हृदं न निःसरति” ॥ भावे + क्त । ज्ञानम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-062-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें