🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:31:24 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कलिल
kalila
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
दुर्गम/घना (3.1.84) गहन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कलिल १ वि॰ [सं॰]
१. मिला जुला । ओतप्रोत । मिश्रित ।
२. गहन । घना । दुर्गम । उ॰—मोह कलिल व्यापित मति भोरी ।—तुलसी (शब्द॰) ।
कलिल २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. समूह । ढेर । राशि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलिल mfn. (√ 1. कल्, Uṇ. i, 55), mixed with, Śiś. xix, 98
full of, covered with, MBh.; BhP. &c.
impenetrable, impervious
कलिल n. a large heap, thicket, confusion, ŚvetUp.; Bhag. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (262,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलिल a. [कल् --इलच् Uṇ. 1. 54] 1 Covered with, full of. --2 Mixed, blended with; तत एवाक्रंदकलिलः कलकलः Mv. 1. --3 Affected by, subject to; अकल्ककलिलः Śi. 19. 98. --4 Impervious, impenetrable. --लं A large heap, confused mass; विशसि [] हृदय क्लेशकलिलं Bh. 3. 34; confusion; यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति Bg. 2. 52.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0387-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलिल त्रि० कल--इलच् । १ गहने, अमरः “थदा ते मोहक- लिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति” गीता । २ मिश्रे च उज्ज्व० । “लोकालोकी कलोऽकल्ककलिलोऽलिकुलालकः” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1812,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलिलः, त्रि, (कल्यते मिश्य्रते इति । “सलिकलि” उणां १ । ५५ । इति इलच् ।) गहनः । इत्यमरः । ३ । १ । ८५ ॥ (यथा गीतायाम् २ । ५२ । “यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति” ॥) मिश्रः । इत्युणादिकोषः ॥ (यथा भागवते ६ । २ । ४६ । “न यत्पुनः कर्म्मसु सज्जते मनो रजस्तमोभ्यां कलिलं ततोऽन्यथा” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-063-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें