🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:32:15 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कादंबर
kādaṃbara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कादंबर संज्ञा पुं॰ [सं॰ कादम्बर]
१. दही की मलाई ।
२. ईख का गुड़ ।
३. कदम के फूलों की शराब ।
४. मदिरा । शराब ।
५. हाथी का मद ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कादम्बर m. n. the surface or skim of coagulated milk, sour cream, L.
कादम्बर f(ई)n. (n., L.) a spirituous liquor distilled from the flowers of the Cadamba, Kād. 102, 19
the rain water which collects in hollow places of the tree Nauclea Cadamba when the flowers are in perfection (it is supposed to be impregnated with honey), L.
wine, L.
spirituous liquor (in general), L.
the fluid which issues from the temples of a rutting elephant, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (270,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कादंबरं A spirituous liquor distilled from the flowers of the Kadamba tree; निषेव्य मधु माधवाः सरसमत्र कादंबरं Śi. 4. 66., --री 1 A spirituous liquor distilled from the flowers of the कदंब tree. --2 Spirituous liquor or wine in general; कादंबरीसाक्षिकं प्रथमसौहृदमिष्यते Ś. 6; or कादंबरीमदविघूर्णितलोचनस्य युक्तं हि लांगलभृतः पतनं पृथिव्याम् Udb.; ˚रसभरेण K. 240. --3 The fluid issuing from the temples of a rutting elephant. --4 An epithet of Sarasvatī, the goddess of learning. --5 A female cuckoo. --6 The rain-water collected into clefts or hollow places. --7 A female bird (सारिका).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0393-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कादम्बर न० कादम्बं लाति प्रकृतित्वेन ला--क लस्य रः । १ ऐक्षवे गुडादौ, तस्य २ विकारे मद्ये च । “निषेव्य मधु माधवाः सरसमत्र कादम्बरम्” माघः । तद्व्याख्यायां मल्लिनाथे- नोक्ता व्युत्पत्तिरुक्ता । कादम्बं कदम्बोद्भवं रसं राति रा--क । तत्तुल्यरसयुक्ते ३ दधिसरे पु० मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1881,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कादम्बरं, क्ली, (कादम्बम् कदम्बोद्भवं रसं लाति गृह्णातीति । कदम्ब + ला + कः । लस्य रः ।) कदम्बपुष्पोद्भवमद्यम् । इति मेदिनी ॥ (यथा, माघे । “निषेव्य मधुमाधवाः सरसमत्र कादम्बरम्” ॥) दधिसारः । इति हेमचन्द्रः ॥ शीधुः । इति विश्वः ॥ (इक्षुजातगुडादि । इति मल्लिनाथः ॥)
कादम्बरः, पुं, (कादम्बं कदम्बरसवत् लाति गृह्णातीति । ला + कः । लस्य रश्च ।) दध्यग्रम् । दधिसरः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-083-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें