🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:30:51 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कूपक
kūpaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सूखी नदी में खोदा गड्ढा (1.10.10) विदारक
नाव का मस्तूल (1.10.12) गुणवृक्षक
कमर के पीछे के दो गड्ढे (2.6.76) ककुन्दर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कूपक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. छोटा कुआँ ।
२. चमड़े का बना हुआ तेल । या घी रखने का पात्र । कृप्पा ।
३. नाव बाँधने का खूँटा ।
४. नाव या जहाज का मस्तूल ।
५. चिता ।
६. कूल्हे के नीचे का गड़ढ़ा (को॰) ।
७. नौका । नाव । किश्ती (को॰) ।
८. छिद्र छेद ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कूपक m. (g. प्रेक्षादि) a hole, hollow, cave, L.
the hollow below the loins, L.
a pore, VarBṛS.
a small well
a hole dug for water in the dry bed of a rivulet, L.
a stake &c. to which a boat is moored, L.
the mast of a vessel, L.
a rock or tree in the midst of a river, L.
a funeral pile (or ‘a hole dug under a funeral pile’), L.
a leather oil vessel, L.
= अ-च्युता, L.
N. of a people, Inscr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (300,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कूपकः 1 A well (temporary). --2 A hole, cave, cavity. --3 The hollow below the loins. --4 A stake to which a boat is moored. --5 The mast of a ship. --6 A funeral pile. --7 A hole under a funeral pile. --8 A leather oil-vessel. --9 A rock or tree in the midst of a river. --10 A boat. --पिका A stone or rock in the midst of a stream.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0416-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कूपक पु० कूपे गर्त्ते कायति कै--क । १ नौकायाम् गुणा- कर्षणयन्त्ररूपे वृक्षे (मास्तुल) २ नदीमध्यस्थवृक्षे ३ तथा- भूतपर्वते च उणा० । कूप + स्वार्थे क । ४ मृद्भाण्डे मेदि० । ५ तैलादिस्नेहाधारपात्रभेदे (कूपा) ६ कुकुन्दरे ७ उदपाने ८ चितायाञ्च मेदि० । ततः प्रेक्षादि० चतु- रर्थ्याम् इनि । कूपकिन् तत्सन्निकृष्टदेशादौ त्रि० स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2165,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कूपकः, पुं, (कूपे गर्त्ते कायते प्रकाशते इति । कै + कः ।) नौकागुणबन्धनस्तम्भः । इत्यमरः । १ । १० । १२ । मास्तुल इति भाषा । तैलपात्रम् । कूपा इति भाषा । कुकुन्दरम् । उदपानम् । चिता । इति मेदिनी ॥ (शुष्कनद्यादौ जलार्थं कृतो गर्त्तः । इत्यमरः । १ । १० । १० ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-170-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें