🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:17:40 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कोच
koca
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कोच १ संज्ञा पुं॰ [अ॰]
१. एक प्राकार की चौपहिया बढ़िया घोड़ा गाड़ी । यौ॰— कौचबकस । कोचवान ।
२. गद्दुँदार बढ़िय़ा पलंग बेच या आरामकुरसी ।
कोच २ संज्ञा पुं॰ [हि॰ कोचना] वह लंबी छड़ जिसकी सहापता से भट्ठे मे से ढले हुए बरतन निकाले जाते हैं ।
कोच ३ संज्ञा पुं॰ [?] टूटे हुए जहाज का टुकड़ा —(लश॰) ।
कोच ४ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सँकोव । संकोचन ।
२. एक मिश्र जाति । कैवर्त और कसाई स्त्री के संयोग से उप्तन्न जाति [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोच m. (g. ज्वलादि) drying up, desiccation, Suśr.
a man of mixed caste (offspring of a fisherman by a female of the butcher tribe), BrahmaP. (v.l. कोञ्च.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (312,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोच a. [कुच् कर्तरि ण] Drying, becoming dry. --चः 1 Drying up, withering, aridity. --2 A man of mixed caste, (the offspring of a fisherman by a female butcher.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0425-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोच त्रि० कुच--ज्वला० कर्त्तरि ण । १ सङ्कोचके, । भावे वञ् । २ सङ्कोचे “एकैकस्य त्वक्वोचभदस्वपनाङ्गसादाः कुष्ठे महत्पूर्वयुते भवन्ति” सुश्रु० ब्रह्मवे० पु० उक्ते ३ जातिभेदे(कोँच)“तीवरस्यैव स पुत्रः मांसच्छेदिससद्भवः । कोचजातिरिति इति तत्रोक्तेः । स्त्रिया ङीष् । ४ तत- प्रधाने देशे पु० । सोऽभिजव स्य अण् । कोच तद्वेश- वासिनि बहुषु तस्य अणोलुक् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2261,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोचः, पुं, (कुच् + ज्वलादित्वात् कत्तरि णः ।) जातिविशेषः । स तु मांसच्छेदिगर्भे तीवरस्यौरस- जातः । इति ब्रह्मवैवर्त्तपुराणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-200-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें