🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:42:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कोपन
kopana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कोपन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] क्रुद्ध होना । क्रोध करना [को॰] ।
कोपन २ वि॰ क्रोधी । उग्र स्वभाव का ।
२. दोष या विकार उत्पन्न करनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोपन mf(आ)n. inclined to passion, passionate, wrathful, angry, MBh.; R. &c.
irritating, causing morbid irritation or disorder of the humors, Suśr.
कोपन m. N. of an Asura, Hariv. 2284
कोपन n. irritating, MBh. xiv, 466
morbid irritation of the humors of the body, Pāṇ. v, 1, 38, Vārtt. 1, Suśr.
making angry, MBh. xiii, 2426
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (313,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोपन a. [कुप्-ताच्छील्ये युच्] 1 [] Passionate, irascible, angry. --2 Causing anger. --3 Irritating, causing morbid disorder of the humours of the body. --नं Becoming angry. --ना A passionate or angry woman; कयासि कामिन् सुरतापराधात् पादानतः कोपनयाऽ वधूतः Ku. 3. 8; Amaru. 65.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0410-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोपन त्रि० कुप--ताच्छील्ये युच् । कोपशीले जटाध० “चण्ड- स्त्वत्यन्तकोपनः” अमरः । “आसीद्विभावसुर्नाम महर्षिः कोपनो भृशम्” भा० आ० २९ अ० । “तपस्वी कोपनो भृ- शम्” भा० व० ११ ० अ० “पादानतः कोपनयाऽवधूतः” कुमा० २ असुरभेदे पु० “शरभः शलभश्चैध कुपनः कोपनः क्रथः” हरि० ४२ अ० कुप--णिच्--भावे ल्युट् । ३ कोपनिष्पादने ४ दोषविकारकारकव्यापारभेदे न० “स्वदोषकोपनाद्रोगं लभते मरणान्तिकम्” भा० आश्व० १७ अ० । “यथोक्तैः कोपनैर्दोषाः कुपिताः कोष्ठमागताः” सुश्रु० कुप--णिच् कर्त्तरि ल्यु । ५ कोपसाधके त्रि० “कोपनं कफवातानाः दुर्न्नाम्रां चाविकं दधि” सुश्रुतः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2266,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोपनः, त्रि, (कुप् + युच् ।) कोपविशिष्टः । इति जटाधरः ॥ (यथा, महाभारते १ । २९ । १६ । “आसीद्विभावसुर्नाम महर्षिः कोपनो भृशम्” ॥ पुं, बलिवंशीयः कोपनो नामासुरः । यथा, हरिवंशे । ४१ । ८४ । “शरभः शलभश्चैव कुपनः कोपनः क्रथः” ॥ क्लीं, कुप् + णिच् भावे ल्युट् । दोषविकारकारक- व्यापारविशेषकोपनिष्पादनम् । यथा, महा- भारते अनुगीतायाम् । १४ । १७ । १३ । “स्वदोषकोपनाद्रोगं लभते मरणान्तिकम् । अपि वोद्बन्धनादीनि परीतानि व्यवस्यति” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-203-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें