🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:33:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कोलाहल
kolāhala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बहुत लोगों का शोर (1.6.27) कलकल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कोलाहल संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बहुत से लोगों की अस्पष्ट चिल्लाहट । शोर । हौरा । हल्ला । रौला । क्रि॰ प्र॰—करना ।—मचाना ।—होंना ।
२. संपूर्ण जाति का एक संकर राग जो कल्याण, कान्हड़ा और बिहाग के मेल से बनता है । इसमें सब शुद्धस्वर लगते हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोलाहल m. n. (onomat.) a loud and confused sound, uproar, great and indistinct noise (of men, animals, &c.), R. iii, vi; Pañcat.; Daś.; MārkP. &c.
कोलाहल m. f. (in music) a kind of Rāga
कोलाहल m. N. of a prince, VP.
of a personified mountain, MBh. i, 2367 f.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (313,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोलाहलः, --लं A loud and confused noise, an uproar.
कोलाहलः, --लं A loud and confused noise, an uproar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0426-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोलाहल पु० कुल--मञ् तमाहलति अच् । बहुविधे दूर गामिन्यव्यक्ते शब्दे अमरः “शीघं भेरीनिनादेन स्फुट- कोलाहलेन वै” रामा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2267,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोलाहलः, पुं, (कोल एकीभूताव्यक्तशब्दविशेषः तं आहलति आलिखतीति । हल् विलेखने + अच् ।) बहुविधदूरगाव्यक्तध्वनिः । तत्पर्य्यायः । कलकलः २ । इत्यमरः । १ । ६ । २५ ॥ कालकीलः ३ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, रामायणे । ३ । ३१ । ४१ । “ततो हलहलाशब्दः पुनः कोलाहलो महान् । महान् राक्षसनादस्तु पुनस्तूर्य्यरवो महान्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-204-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कोलाहल" आता है (24)
रास कोलाहल । शोरगुल । हल्लाकालकील ध्वनि । कोलाहलरोला रोर । शोरगुल । कोलाहल । हल्लाहठिका कोलाहल । शोर । हल्ला गुल्लाअनल्पघोष कोलाहलशोर जोर की आवाज । हल्ला । गुल गपाड़ा । कोलाहलहूह हुंकार । कोलाहल । युद्धनादहौरा † ^१ संज्ञा पुं॰ शोर गुल । हल्ला । कोलाहलहल्ला एक या अधिक मनुष्यों का ऊँचे स्वर से बोलना । चिल्लाहट । शोरगुल । कोलाहल…कुराहर †पु संज्ञा पुं॰ शोर । गुल गपाडा़ । कोलाहलहालहूल हल्ला गुल्ला । कोलाहल । शोरगुलविनद एक प्रकार का पेड़ । विन्याक वृक्षगर्जन भीषण ध्वनि । गरजना । गरज । गभीर नाद । यौ॰—गर्जन तर्जन = (१) तड़प । (२)…संराव संरावण संज्ञा पुं॰रोल पु ^१ संज्ञा स्त्री॰कलकल झरने आदि के जल के गिरने का शब्दविरुत चीखना । चिल्लानारोर बहुत से लोगों के मुँह से निकलकर उठी हुई संमिलित ध्वनि । कलकल । हल्ला ।…सोर पु संज्ञा पुं॰संक्रंद युद्ध । लड़ाईजीगा तुर्रा । सिरपेच । कलँगीपहपट एक प्रकार का गीत जो स्त्रियाँ गाया करती हैंहाहू पु संज्ञा पुं॰संह्नाद ऊँचा स्वर । चीख
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें