🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:50:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्रुध्
krudh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. क्रुध् cl. 4. P. क्रुध्यति (ep. rarely Ā. ˚ते, MBh. i, 5921; (see also क्रुध्यमान); perf. चुक्रोध, ŚBr.; MBh. &c.; fut. 2nd क्रोत्स्यति, Pāṇ. viii, 2, 37, Kāś.; fut. 1st क्रोद्धा, Pāṇ. vii, 2, 10; Siddh.; aor. Subj. 2. sg. क्रुधस्, AV.; MBh.; inf. क्रोद्धुम्, Nal.), to become angry, be wrathful or angry with (dat. [Pāṇ. i, 4, 37] or gen.), on account of (loc.) : Caus. क्रोधयति (aor. अचुक्रुधत्, RV. v, 34, 7; Subj. 1. sg. चुक्रुधम्, 1. pl. ˚धाम), to make angry, provoke, irritate, RV.; AV.; R. (inf. क्रोधयितुम्);
क्रुध् [cf. Lith. rus-tus, ‘angry’; rus-tybê ‘anger’; Gk. κότος Germ. groll; Hib. corruidhe, ‘anger, wrath, motion’; corruigh, ‘fury, resentment’.]
2. क्रुध् त्, f. anger, wrath, Kathās. lxxvi, 18 (instr. ˚धा ‘in a passion’)
(धस्), f. pl. anger, Rājat. iii, 514 (516 ed. Calc.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (322,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रुध् {c4c} P. (क्रुध्यति, क्रुद्ध) To be angry (with the dat. of the person who is the object of anger); हरये क्रुध्यति; but sometimes with words like उपरि, प्रति &c. also; ममोपरि स क्रुद्धः, न मां प्रति क्रुद्धो गुरुः &c.
क्रुध् f. Anger.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0432-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रुध् स्त्री क्रुध--सम्प० भावे क्विप् । कोपे कामव्याघात हेतुके चित्तवृत्तिभेदे अमरः “इतिक्रुधाऽऽक्रुश्यत तेन केतकम्” नैष० । हलन्तत्वात् वा टाप् क्रुधा
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2336,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें