🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:24:13 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कोप
kopa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कोप संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ कुपित]
१. क्रोध । रिस । गुस्सा । यौ॰—कोपभवन् । कोपभाजन ।
२. आयुर्वेद में शारीरिक त्रिदोष विकार (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोप m. (√ कुप्) morbid irritation or disorder of the humors of the body, Suśr.
fury (of fire, arms, war, &c.), VarBṛS.; VarBṛ.
passion, wrath, anger, rage (with loc. gen., प्रति, or उपरि, or ifc.), Mn. iii, 230 & viii, 280; MBh. &c. (rarely pl. Hit.; ifc. f(आ). , Mālav.; स-कोप, ‘enraged’, Pañcat.; स-कोपम्, ‘angrily’, Pañcat.; Hit.)
the state of being in contradiction with, incompatibleness with, Bādar. ii, 1, 26.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (313,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कोपः [कुप्-भावे घञ्] 1 Anger, wrath, passion; कोपं न गच्छति नितांतबलोपि नागः Pt. 1. 123; न त्वया कोपः कार्यः do not be angry. --2 (In medicine) Morbid irritation or disorder of the humours of the body; i. e. पित्तकोप, वातकोप. &c. --Comp. --आकुल, --आविष्ट a. enraged, furious. --क्रमः {1} an angry or passionate man. {2} the course of anger. --दीप्त, --ज्वलित a. inflamed with anger. --पदं {1} cause of anger. {2} pretended anger. --वशः subjection to anger. --वेगः violence, fury of anger.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0409-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोप पु० कुप--भावे घञ् । १ क्रोधे कामानाप्तिजे चित्तवृत्ति- भेदे अमरः । “क्रूधद्र हेर्ष्यासूयार्थानां यं प्रति कोपः” पा० बधाद्यनुकूलश्चित्तकृतिभेदः कोपः । अमर्षशब्दे विवृतिः । “पादेन प्रहरन् कोपात्” मनुः । “मानः कोपः सतु द्वेधा प्रणयेर्ष्यासमुद्भवः । द्वयोः प्रणयम नः स्यात् प्रमोदे सुमहत्यपि । प्रेम्णः कुटिलगामित्वात् कोपो यः कारणं विना” सा० द० उक्ते शृङ्गाररसाङ्गे २ प्रणयकोपे च “अपकह्ररिणि चेत् कोपः कोपे कोपः कथं नहि । धर्म्मार्थकाममोक्षाणां प्रसह्य परिपन्थिनि” नीतिसा० । “रिपौ बन्धौ स्वदेहे च समैकात्म्यं प्रपश्यतः । विवेकिनः कुतः कोपः स्वदेहावयवेष्विवेति” ३ धातुवैषम्यकारिदोषाणां विकारभेदे सुश्रु० “तत्र एते स्वभावत एव दोषाणां सञ्च- यप्रकोपप्रशमप्रतीकारहेतवः” शारीराणां विकाराणा- मेष वर्गश्चतुर्विधः । चये कोपे शमे चैव हेतुरुक्तश्चि- कित्सने” सुश्रु० “स्वदेशे निचिता दोषा अन्यस्मिन् कोपमागताः” सुश्रु०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2266,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कोपः, पुं, (कुप्यते इति । कुप् + भावे घञ् ।) क्रोधः । इत्यमरः । १ । ७ । २६ ॥ (यथा, विष्णुपुराणे १ । ११ । १३ । “वत्स ! कः कोपहेतुस्ते कश्च त्वां नाभिनन्दति” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-203-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कोप" आता है (27)
रुषा क्रोध । कोप । गुस्साआमर्ष क्रोध । कोप । गुस्सारुष्टि कोप । क्रोध । गुस्साहृणि कोप । क्रोधगजब कोप । रोष । गुस्सा । यौ॰—गजब इलाही = ईश्वर का कोप । दैवी कोपरिस क्रोध । गुस्सा । कोप । नाराजगीइताब क्रोध । कोप । गुस्सा । यौ॰.—इताबनामा=कोध, नाराजी या विरोध व्यक्त करनेव…खश्म गुस्सा । कोप । रोष । यौ॰—खश्मगीन, खश्मनाक = गुस्से से भरा ङुआ । प्रकुप…खष्य कोप । क्रोध । गुस्साअकृपा कृपा का अभाव । कोप । क्रोध । नाराजीगुस्सा क्रोध । कोप । रिस । क्रि॰ प्र॰—आना ।—करना ।— होना ।—में आना । मुहा॰—गु…नाराजी अप्रसन्नता । अकृपा । कोपसतराहट कोप । गुस्सा । नाराजगीछो छोह । प्रेम । प्रीति । चाहघृणि प्रकाश की किरणआवेशन चंद्र या सूर्य की परिवेशक्रोध चित्त का वह तीव्र उद्वेग जो किसी अनुचित और हानिकारक कार्य को होते हुए …मन्यु स्त्रोत्रराज्य राजा का काम । शासन । क्रि॰ प्र॰—करना ।—देना ।—पाना ।—होना । विशेष— शास…हेडज नाखुशी । नाराजी । अप्रसन्नतारूठ पु संज्ञा स्त्री॰अनरस रसहिनता । बिनरसता । शुष्कताअमरख पु संज्ञा पुं॰खफगी अप्रन्नता । नाताजगीतिहाव † संज्ञा पुं॰मच्छरा † ^२ संज्ञा पुं॰अप्रसन्नता नारजगी । असंतोष
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें