🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:00:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घृणि
ghṛṇi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घृणि १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्रकाश की किरण ।
२. गर्मी । धूप । ज्वाला ।
३. तरंग । लहर ।
४. जल ।
५. क्रोध । कोप ।
६. सूर्य [को॰] ।
घृणि २ वि॰ [सं॰]
१. चमकीला ।
२. अप्रिय [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. घृणि m. = ˚ण, RV. ii, 33, 6 (घृणीव for ˚णेर्-इव), vi, 3, 7 (Ved. loc. ˚णा), and 16, 38
(? AV. vii, 3, 1), ŚBr. iii
a ray of light, Ānand.
(Naigh. i, 9) day (opposed to night), Hariv. 3588
a flame, L.
the sun, W.
a wave, W.
water, W.
anger, passion (cf. हृणीयमान), Naigh. ii, 13
घृणि mfn. glowing, shining, i, 17; BhP. vii, 2, 7 (शुद्ध-तेजो-मय) (cf. आ-.)
2. घृणि in comp. for ˚णिन्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (379,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घृणि a. [घृ-निनि˚ गुणाभावः] 1 Displeasing. --2 Shining. --णिः 1 Heat. sunshine. --2 A ray of light. --3 The sun. --4 A wave. --n. Water. --Comp. --निधिः the sun. (f.) the Ganges.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0478-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घृणि पु० घृ--नि नि० गुणाभावः । १ किरणे, २ ज्वालायाम्, अमरः । ३ तरङ्गे, ४ सूर्य्ये ५ जले न० मेदि० ६ दोप्ते त्रि० “तस्य त्यक्त स्वभावस्य घृणेर्मायावनौकसः” भाग० ७ । २ । ६ । घृणर्दीप्तस्य
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2798,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घृणिः, पुं, (जघर्त्ति दीप्यते इति । घृ + “घृणि- पृश्निपार्ष्णिचूर्णिभूर्णि ।” उणां । ४ । ५२ । इति निप्रत्ययेन निपातनात् साधुः ।) किरणः । इत्यमरः । १ । ३ । ३३ ॥ सूर्य्यः । (घरति सिञ्च- तीति । घृ सेके + निः गुणाभावश्च ।) जलम् । इति मेदिनी ॥ (जघर्त्ति दीप्यते इति व्युत्पत्त्या दीप्तिशालिनि, त्रि । यथा, भागवते । ७ । २ । ७ । “तस्य त्यक्तस्वभावस्य घृणेर्मायावनौकसः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-395-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें