🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:43:01 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दीधिति
dīdhiti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दीधिति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सूर्य, चंद्रमा आदि की किरण ।
२. उँगली ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. दीधिति f. brightness, splendour, light, a ray, Naigh. i, 5; MBh.; Kālid. &c.
majesty, power, Bhartṛ. ii, 2
N. of works., esp. ifc.
2. दीधिति f. religious reflection, devotion, inspiration, RV. i, 186, 11 &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (481,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दीधितिः f. 1 A ray of light; R. 3. 22, 17. 48; N. 2. 69; U. 6. 18. --2 Splendour, brightness. --3 Bodily lustre, energy; Bh. 2. 29. --4 A finger. --5 Ved. A religious prayer or devotion. --6 A son-inlaw. --7 Divine inspiration.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0567-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दीधिति स्त्री दीधी--क्तिन् ग्रहादित्वादिद “यीवर्णयोर्दीर्धि- वेव्योः” पा० इकारलोपश्च । १ किरणे “सलिलमये शशिनि रवेर्दीधितयो मूच्छितास्तमोनैशम् । क्षपयन्ति दर्पणीदरनिहिता इव मन्दिरस्यान्तः” वृ० सं० “पुपोष वृद्धिं हरिदशदीधितेः” रघुः “अमृतदीधितरेष विदर्भजे!” [] नैष० । “स्वाधःसुधादीधितिमानन्ति” सि० शि० २ रघुनाथ- शिरोमणिकृते चिन्तामणिटीकाभेदे ३ अङ्गुलौ निघण्टुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3604-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दीधितिः, स्त्री, (दीधीते दीप्यते इति । दीधी + संज्ञायां क्तिच् । इट् । “अग्रहादीनाम् ।” इति वार्त्तिकसूत्रात् “यीवर्णयोर्दीधीवेव्योः ।” ३ । ४ । ५३ । इति अन्त्यस्य लोपः ।) किरणः । इत्यमरः । १ । ४ । ३३ ॥ (यथा, रघुः । ३ । २२ । “पुपोष वृद्धिं हरिदश्वदीधिते- रनुप्रवेशादिव बालचन्द्रमाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-717-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें