🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:02:54 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अस्र
asra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अस्र १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कोना ।
२. रूधिर ।
३. जल ।
४. आँसू । उ॰— प्रकृति- रंजन- हीन, दीन अजस्र । प्रकृति विधना थी भरे हिम अस्र ।-साकेत, पृ॰ १९५ ।
५. केसर ।
६. बाल ।
अस्र २ संज्ञा पुं॰ [अ॰]
१. दिन का चतुर्थ प्रहर ।
२. समय । वक्त । काल [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अस्र mfn. (√ 2. अस्), throwing, TBr.
अस्र (अम्), n. a tear, Mn.; R. &c. (often spelt अश्र).
2. अस्र n. blood, Ragh. xvi, 15 (cf. असृज्.)
3. अस्र m. hair of the head, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (123,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अस्रः [अस्-रन्] 1 A corner, an angle. --2 Hair of the head. --स्रं 1 Tear; अस्रोत्तरमीक्षितामिमां Ku. 5. 61. --2 Blood. --Comp. --अर्जक a. producing blood. --(कः) {1} the white Tulasī plant. {2} the humour producing blood. --कंठः [अस्रः कोणः इव कंठोऽस्य] an arrow. --खदिरः the red Mimosa. --जं flesh. --जित् = अश्रजित् q. v. --पः {1} ‘a blood-drinker’, a Rākṣasa or goblin; वध्यंतेऽ स्रपपुंगवाः Mv. 6. 24. {2} the Nakṣatra मूला. --पा {1} a leech. {2} a Ḍākinī or female imp. --पत्रकः N. of a plant (भिंडावृक्ष). --पित्तं hemorrhage, involuntary discharge of blood from the mouth, nostrils &c. --फला, --ली N. of a plant (सल्लकी). --मातृका chyle, chyme. --रोधिनी the plant लज्जालु Mimosa Pudica. --बिंदुच्छदा N. of a tuberous plant (लक्षणावृक्ष).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0216-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अस्र पु० अस--रन् । १ कोणे २ केशे च । ३ रुधिरे ४ चक्षुर्जले चन० अश्रशब्दे उदा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0571,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अस्रः, पुं, (अस् + रक् ।) कोणः । केशः । इत्यमरः ॥
अस्रं, क्ली, (अस्यते क्षिप्यते यत् । अस् + र ।) रक्तं । अस्रु । इत्यमरः ॥ (रक्तार्ते यथा, -- “पिपासादाहपित्तास्रयुक्तं पित्तज्वरं जयेत्” । इति शार्ङ्गधरः ॥ “क्षीणेऽस्रे मधुराकाङ्क्षा मूर्च्छा च त्वचि रुक्षता । शैथिल्यञ्च सिराणां स्याद्वातादुन्मार्गगामिता” । इति भावप्रकाशः ॥ “अस्रस्राविणो विस्रा” इति । “अशुद्धौ बलिनोऽप्यस्रं न प्रस्थात् स्रावयेत्परं” । इति वाभटः ॥ * ॥ नेत्रजलार्थे यथा, -- “कुर्य्यात्सास्रं शिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमं” । इति वाभटः ॥ * ॥ आलस्यनयने साम्रे, इति चरकः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-156-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें