🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:00:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्रोधन
krodhana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्रोधन १ वि॰ [सं॰] क्रोधी । गुस्सैल । कोप करनेवाला ।
क्रोधन २ संज्ञा पुं॰
१. कोप करना । गुस्साना ।
२. कौशिक के एक पुत्र का नाम जो गर्ग मुनि के शिष्य थे ।
३. अयुत के पुत्र और देवातिथि के पिता का नाम ।
४. क्रोध नामक संवस्तर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रोधन mf(आ)n. (Pāṇ. iii, 2, 151) inclined to wrath, passionate, angry (with loc. Yājñ. i, 333), MBh. &c.
क्रोधन m. (= क्रोध) the 59th year in the sixty years' Bṛhaspati cycle, Romakas.
N. of a son of Kauśika and pupil of Garga, Hariv. 1189.
of a son of A-yuta and father of Devātithi, BhP. ix, 22, 11
of a man, Kathās. lviii, 84
of a Śākta author of Mantras
क्रोधन n. ‘the being angry, anger’, only ifc. स-क्र्˚ (q.v.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (322,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रोधन a. [क्रुध् --युच्] Wrathful, passionate, angry, irascible; यद्रामेण कृतं तदेव कुरुते द्रौणायनिः क्रोधनः Ve. 3. 31. --नः N. of a son of Kauśika. --ना A passionate woman, vixen. --नं Being angry, anger.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0432-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रोधन क्रुध--युच् । १ क्रोधशोले अमरः “यद्रामेण कृतं तदेव कुरुते द्रौणायनिः क्रोधनः” वेणी० “वागदुष्टः क्रोधनो हिंस्रः पिशुनः कविरेव च । स्वसूमः पितृवर्त्ती च नामभिः कर्म्मभिस्तथा । कौशिकस्य सुता आसन् शिष्याः गर्गस्य भारत!” हरि० २१३ अ० उक्ते गर्गशिष्ये २ कौशिक- पुत्रभेदे । “रोगोमरणदुर्भिक्षं विरोधोत्तरसङ्कुलम् । क्रोधने विषमं सर्वं समाख्यातं हरप्रिये!” इत्युक्तलक्षणे षष्टिसं- त्सरान्तर्गते उनषष्टितमे ३ वर्षभेदे । “असिताङ्गोरुरुश्चण्ड उल्मत्तःक्रोधनस्तथा” इति तन्त्रोक्ते ४ भैरवभेदे च पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2339,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रोधनः, त्रि, (क्रुध् + “क्रुधमण्डार्थेभ्यश्च” । ३ । २ । १५१ । इति युच् ।) क्रोधविशिष्टः । तत्पर्य्यायः । अमर्षणः २ कोपी ३ । इत्यमरः । ३ । १ । ३२ ॥ क्रोधी ४ रोषणः ५ । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, वेणीसंहारे तृतीयाङ्के । “यद्रामेण कृतं तदेव कुरुते द्रौणायणिः क्रोधनः” ॥ कुरुवंशीयनृपविशेषः । यथा, भागवते । ९ । २२ । ११ । “ततश्च क्रोधनस्तस्माद् देवातिथिरमुष्य च” ॥ षष्टिवर्षान्तर्गतोनषष्टितमवर्षभेदः । यथा तन्त्रे । “रोगो मरणदुर्भिक्षं विरोधोत्तरसङ्कुलम् । क्रोधने विषमं सर्व्वं समाख्यातं हरप्रिये !” ॥ भैरवभेदः । यदुक्तं तन्त्रे । “असिताङ्गो रुरुश्चण्ड उन्मत्तः क्रोधनस्तथा” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-220-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें