🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:18:57 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्षति
kṣati
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्षति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. हानि । नुकसान ।
२. क्षय । नाश ।
३. चोट । घाव (को॰) ।
४. ह्रास । न्यूनता । (को॰) । क्रि॰ प्र॰—करना ।—पहुँचना ।—पहुँचना ।—होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्षति f. injury, hurt, wound, MBh. &c.
loss, want (of the means of living. cf. क्षत-वृत्ति), Hit.
damage, disadvantage, MBh. &c.
defect, fault, mistake, Sāh.
destruction, removal of (in comp.), Kum. ii, 24; Rājat. v, 234; Śāntiś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (326,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्षतिः f. [क्षण्-क्तिन्] 1 Injury, wound. --2 Destruction, cutting, tearing down; विस्रब्धं क्रियतां वराहततिभिर्मुस्ताक्षतिः पल्वले Ś. 2. 6. --3 (Fig.) Ruin, loss, disadvantage; सुखं संजायते तेभ्यः सर्वेभ्योपीति का क्षतिः S. D. 37. --4 Decline, decay, [] diminution; प्रतापक्षतिशीतलाः Ku. 2. 24; H. 1. 114.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0434-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्षति स्त्री क्षण--क्तिन् । १ हानौ, २ अपचये ३ क्षये च । “हयानां न क्षतिः काचिन्न रथस्य न मातलेः” भा० व० १७२ अ० । “द्विषां क्षतीर्या प्रथमे शिलीमुखाः” किरा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2358,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्षतिः, स्त्री, (क्षण् + क्तिन् ।) अपचयः । क्षयः । (यथा, महाभारते । ३ । १७२ । १९ । “हयानां न क्षतिः काचित् न रथस्य न मातलेः” ॥) “जलमुचि वितरणविमुखे [] का क्षतिरस्त्यखिलाम्बुपातॄणाम् । केवलघनरसभक्षी चातकपक्षी कमाश्रयति” ॥ इत्युद्भटश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-226-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "क्षति" आता है (21)
अपचय क्षति । हानिअपक्रिया क्षति । दुष्कर्म । अहितरेष क्षति । हानिविहेठ क्षति । पीडा । दुःखदौरित क्षति । हानिपरिलोप क्षति । हानिपरिक्षति पीड़ा । कष्ट । क्षतिविनिकार त्रुटि । क्षति । हानिजरर हानि । नुकसान । क्षतिजियान घाटा । टोटा । नुकसान । हानि । क्षति । क्रि॰ प्र॰—उठाना ।—होना ।—करनाअर्श पापयुक्त । दुर्भाग्य लानेवालाकृति करतूत । करनीभंडन † संज्ञा॰ पुं॰वंचन धोखा देना । धूर्तता । ठगीहानि न रह जाने का भाव । नाश । अभाव । क्षय । जैसे,—प्राणहानि, तिथिहानिविहनन हत्या करना । वध । तोटविप्रकार तिरस्कार । अनादरअपकृत जिसका अपकार किया गया हो । जिसे हानि पहुँची हो । जिसकी बुराई की गई होव्यापत्ति मृत्यु । मौतनश नशन संज्ञा पुं॰विप्लुति विप्लव । हलचल । उपद्रव
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें