🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:10:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गडु
gaḍu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गडु संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बतोरी । कूबड़ा
२. गलगंड़ ।
३. गड़ुआ (को॰) ।
३. कुंत । भाला । बरछी (को॰) । वह जिसे कूबड़ हो (को॰) ।
५. केचुआ (को॰) ।
६. निरर्थक वस्तु (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गडु m. an excrescence on the neck (goitre or bronchocele), hump on the back, Pāṇ. ii, 2, 35, Vārtt. 3; i, 3, 37, Kāś.
any superfluous addition (to a poem), Kpr. (cf. Sāh. x, 13)
a humpbacked man, L.
a javelin, spear, L.
an earthworm, L.
a water-pot, W. (cf. दोर्-ग्˚.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (342,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गडु a. [गड्-उन्] Crooked, hump backed. --डुः 1 A hump on the back. --2 A javelin. --3 A water-pot. --4 An earth-worm. --5 Any superfluous excrescence or addition, a useless object; see अंतर्गडु. --6 A goitre, excrescence on the neck. --7 A hump-backed person.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0447-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गडु पु० गड--उन् । १ गलगण्डे घाटामस्तकयोर्मध्ये मास- वृद्धिकारके रोगभेदे भरतः । २ कुब्जे मेदि० । ३ शल्या- स्त्रे शब्दर० । ४ किञ्चुलके (केँचो) त्रिका० । गल गण्डवन्निरर्थके ५ पदार्थे च “काव्यान्तर्गडुभूतत्वात् नाल- ङ्कारः प्रहेलिका” सा० द० । “किमन्तर्गडुला” सर्वद० स० । अस्य कण्ठशब्देन समासे आहिता० वा पूर्वनि० । गडुकण्ठः, कण्ठगडुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2498,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गडुः, पुं, (गड + बाहुलकात् उन् ।) गलगण्डः । [] पृष्ठगुडः । स तु घाटामस्तकयोर्मध्ये मांसवृद्धिः । इति लिङ्गादिसंग्रहे अमरभरतौ ॥ कुब्जः । इति मेदिनी ॥ शल्यास्त्रम् । इति शब्दरत्ना- वली ॥ किञ्चुलुकः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ विषम- ग्रन्थिः । यथा काव्यप्रकाशे तदेतत् काव्यान्त- र्गडुभूतमिति नास्य मेदलक्षणं कृतमित्यत्र तट्टीकाकारः ॥ (“न च अजागलस्तनवदन्त- र्गडुना तेन किं वेति वाच्यम् ।” इति वेदान्त- भाष्यम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-292-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गडु" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें