🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:33:45 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गांडिव
gāṃḍiva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गांडिव संज्ञा पुं॰ [सं॰ गाणिडव] दे॰ गांडीव [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाण्डिव m. n. (Pāṇ. v, 2, 110, Kāś.) the bow of Arjuna (presented by Soma to Varuṇa, by him to Agni, and by Agni to Arjuna; also said to have belonged to Prajā-pati, Brahmā, and Śiva), MBh. iii, v; BhP. i, 9, 15
a bow (in general), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (353,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गांडि(डी)वः, --वं [गांडिरस्त्यस्य संज्ञायाम् व P. V. 2. 110] 1 The bow of Arjuna, presented by Soma to Varuṇa by Varuṇa to Agni, and by Agni to Arjuna, when the latter assisted him in consuming the खांडववन; गांडीवं स्रंसते हस्तात् Bg. 1. 29. --2 A bow in general. --Comp. --धन्वन् m. an epithet of Arjuna; Me. 48.
गांडि(डी)वः, --वं [गांडिरस्त्यस्य संज्ञायाम् व P. V. 2. 110] 1 The bow of Arjuna, presented by Soma to Varuṇa by Varuṇa to Agni, and by Agni to Arjuna, when the latter assisted him in consuming the खांडववन; गांडीवं स्रंसते हस्तात् Bg. 1. 29. --2 A bow in general. --Comp. --धन्वन् m. an epithet of Arjuna; Me. 48.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0456-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाण्डि(ण्डी)व पुंन० गाण्डिरस्त्यस्य संज्ञायाम् व १ अर्जु नस्य धनुषि । तच्च धनुर्ब्रह्मणा निर्माय सोमाय दत्तं सोमेन च वरुणाय, अग्निप्रार्थितेन च वरुणनार्जुनाय दत्तम् तत्कथा भा० आ० २२५ अ० । “तमब्रवीद्धूमकेतुः प्रतिगृह्य जलेश्वरम् । चतुर्थं लोक- पालानां देवदेवं सनातनम् । सोमेन राज्ञा यद्दत्तं धनुश्चैवेषुधी च ते । तत् प्रयच्छोभपं शीघं रथञ्च कपि- लक्षणम् । कार्य्यञ्च सुमहत् पार्थो गाण्डीवेन करिष्यति । चक्रेण वासुदेवश्च तन्ममाद्य प्रदीयताम् । ददानीत्येव व- रुणः पावकं प्रत्यभाषत । तदद्भुतं महावीर्यं यशःकीर्त्ति विवर्धनम् । सर्वशस्त्रैरनाधृष्यं सर्वशस्त्रप्रमाथि च । सर्वायुधमहामात्रं परसैन्यप्रधर्षणम् । एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् । चित्रमुच्चावचैर्वर्णैः शोभितं श्लक्ष्णम- व्रणम् । देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः । प्रादा- च्चैव धनूरत्नमक्षय्यौ च महेषुधी” । “एतद्दिव्यं धनु- [] श्रेष्ठं ब्रह्मणा निर्म्मितं पुरा” । “एतद्वर्षसहस्रन्तु ब्रह्मा पूर्वमधारयत् । ततोऽनन्तरमेवाथ प्रजापतिरधा- रयत् । त्रीणि पञ्चशतं चैव शक्रोऽशीतिं च पञ्च च । सोमः पञ्चशतं राजा तथैव वरुणः शतम् । पार्थः पञ्च च षष्टिञ्च वर्षाणि श्वेतवाहनः” भा० वि० ४३ अ० । २ धनुर्मात्रे मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2570-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाण्डिवः, पुं, क्ली, (गाण्डिर्ग्रन्थिरस्यास्तीति । गाण्डि + “गाण्ड्यजगात् संज्ञायाम् ।” ५ । २ । ११० । इति वः ।) अर्ज्जुनधनुः । (यथा, महाभारते । ३ । २३५ । ३० । [] “धनुर्ग्राहश्चार्ज्जुनः सव्यसाची धनुश्च तद्गाण्डिवं भीमवेगम् ॥”) घनुर्मात्रम् । इति मेदिनी ॥ वे । ३६ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-321-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें