🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:19:50 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गाध
gādha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गाध १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. स्थान । जगह ।
२. जल के नीचे का स्थल । थाह ।
३. नदी का बहाव । पूल ।
४. लोभ । लिप्सा ।
गाध २ वि॰ [वि॰ स्त्री॰ गाधा]
१. जिसे हलकर पार कर सकें । जो बहुत गहरा न हो । छिछला । पायाब ।
२. थोड़ा । स्वल्प । जैसे,—तो गति अगाध सिंधु, गाल मति मेरी वह असाधुता को राधे अपराध सिंधु क्षमा कीजिये । देव (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाध mf(आ)n. (ifc. Pāṇ. vi, 2, 4) offering firm standing-ground, fordable (as a river), not very deep, shallow, KauṣBr. ii, 9; Nir.; MBh. &c.
गाध (अम्), n. ground for standing on in water, shallow place, ford, RV.; TS. iv; ŚBr. xii; TāṇḍyaBr. &c. (with भारद्वाजस्य N. of a Sāman, ĀrṣBr.)
गाध (अस्), m. id., R. v, 94, 12
= स्थान, L.
desire, cupidity, L.
गाध m. pl. N. of a people, AV.Pariś. li, 22.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (353,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाध a. [गाध्-भवादौ घञ्] Fordable, not very deep, shallow; सरितः कुर्वती गाधाः पथश्चाश्यानकर्दमान् R. 4. 24; cf. अगाध. --धं 1 A shallow place, ford. --2 A place, site. --3 Desire of gain, cupidity. --4 Bottom.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0457-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाध प्रतिष्ठायां अक० ग्रन्थने लिप्सायाञ्च सक० भ्वा० आत्म० सेट् । गाधते अगाधिष्ट । जगाधे । ऋदित् चङि अह्रस्वः । अजगाघत्--त । गाधः । “अगाधत तती व्योम “गाधितासे नभो भूयः” भट्टिः ।
गाध पु० गाध--भावादौ घञ् । १ स्थाने, २ लिप्सायां, च कर्मणि घञ् । ३ तलस्पर्शे हेमच० । ४ तद्वति त्रि० । “सरितः कुर्वती गाधाः” रघुः । “अशीमहि गाधमुत प्रतिष्ठाम्” ऋ० ५ । ४७ । ७ । “अनासादितगाधं च पातालतलमव्ययम्” भा० आ० २१ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2571,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाध, ऋ ङ प्रतिष्ठायाम् । ग्रन्थे । लिप्सायाम् इति कविकल्पद्रुमः । (भ्वां-आत्मं-प्रतिष्ठायां सकं-अन्यत्र अकं-सेट् ।) ऋ, अजगाधत् । ङ, गाधितासे नभो भूय इति भट्टिः । गाधते मालिकः स्रजः । इति दुर्गादासः ॥
गाधः, पुं, (गाध प्रतिष्ठायां लिप्सायाञ्च + भावे घञ् ।) स्थानम् । (यथा, महाभारते । १ २१ । १३ । “अनासादितगाधञ्च पातालतलमव्ययम् ॥”) लिप्सा । इति हेमचन्द्रः ॥ (कूलम् । परपारम् । यथा, महाभारते । ७ । ११३ । २ । “द्वीपो य आसीत् पाण्डूनामगाधे गाधमिच्छताम् ॥” सुखोत्तरणीये, त्रि । यथा, रघुः । ४ । २४ । “सरितः कुर्व्वती गाधाः पथश्चाश्यानकर्द्दमान् । यात्रायै चोदयामास तं शक्तेः प्रथमं शरत् ॥” स्त्रियां टाप् । गायत्त्रीरूपिणी महादेवी । यथा, देवीभागवते । १२ । ६ । ४० । “गौतमी गामिनी गाधा गन्धर्व्वाप्सरसेविता ॥” “गाधा प्रतिष्ठारूपिणी ।” इति तट्टीका ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-322-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गाध" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें