🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:22:22 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गाह
gāha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गाह १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गहन । दुर्गम ।
२. वह जो अवगाहन करे । अवगाहन करनेवाला मनुष्य ।
गाह २ वि॰ गाहन या अवगाहन करनेवाला [को॰] ।
गाह ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ ग्राह]
१. ग्राहक । गाहक । उ॰—खल अग अगुन साधु गुन गाहा ।—उभय अपार उदधि अवगाहा ।—तुलसी (शब्द॰) ।
२. पकड़ । घात । गौं । उ॰—पाय सों पाप को नेउर टारि रची लखि वे कियो गाहैं ।—बेनी (शब्द॰) ।
३. ग्राह । मगर ।
गाह ४ संज्ञा स्त्री॰ [फ़ा॰]
१. स्थान । जगह ।
२. समय । काल । यौ॰—गाहबगाह, गाहे गाहे या गाहैमाहे = कभी कभी । समय समय पर । जब तब । कभी कभी । उ॰—चना खाते मियाँ जुलाहे । डाढ़ी हिलती गाहबगाहै ।—भारतेदु ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ ६६१ ।
३. अवसर । बारी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाह mfn. (g. पचादि) ifc. ‘diving into’, see उद-, उदक-
गाह m. depth, interior, innermost recess, RV. ix, 110, 8
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (355,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाह a. [गाह्-घञ्] Diving into, bathing. --हः 1 Diving into, plunging, bathing. --2 Depth, interior.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0458-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाह विलोडने भ्वा० आत्म० सक० ऊदित् वेट् । गाहते अगाहिष्ट--अगाढ जगाहे । “मनस्तु मे संशयमेव गाहते” कुमा० । “अगाहताष्टादशतो जिगीषवा” नेष० । “जगाहिरेऽम्बुधिं नागाः” । “समगाहिष्ट चांम्बुधिम्” “जगाहे द्यां निशाचरः” “जगाहे च दिशो दश” भट्टिः । “ब्रह्मावर्त्तं जनपदमधश्छायया गाहमानः” मेघ० । “पूर्वापरौ तोयनिधी व- गाह्य” कुमा० अवाऽल्लोपः । पक्षे अवगाह्य । “तप- स्विगाढां तमसाम्” (प्राप) रघुः । अब + विषयीकरणे च । “पक्षे साध्यावगाहि ज्ञानम्” गदा०
गाह पु० गह--गहने भावे कर्म्मणि वा घञ् । १ गहने । “गाहाद्दिव आ निरधुक्षत” ऋ० ९ । ११० । ८ । “गाहात् गहनात्” भा० । गाह--कर्त्तरि अच् । २ गाहकर्त्तरि त्रि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2587,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाह, ऊ ङ विलोडने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-आत्मं-सकं-सेट् ।) ङ, गाहन्तां महिषा निपानसलिलमिति शाकुन्तले । ऊ, अगाहिष्ट अगाढ । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-328-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें