🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:53:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गिरिक
girika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गिरिक संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शिव । महादेव ।
२. वह जो पर्वत से उत्पन्न हो ।
३. गोंद [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गिरिक mfn. ? (said of the hearts of the gods), MaitrS. ii, 9, 9
(किर्˚, VS.)
गिरिक m. Śiva, MBh. xii, 10414
(g. यावादि, Gaṇar. 189, Sch.) = गिरि-गुड, L.
N. of a chief of the Nāgas, Buddh.
of an attendant of Śiva
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (355,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गिरिकः [गिरौ कायति कै-क] 1 N. of Śiva. --2 A ball for playing. --का A small mouse.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0459-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गिरिक पु० गिरौ कैलासे कायति कै--क । १ शिवे । “गिरिको हिण्डुको वृक्षो जीवः पुद्गल एव च” भा० शा० ३६८ अ० दक्षोक्तशिवनामसु । नीलकण्ठानान्या- व्युत्पत्तिरुक्ता । गिरिं गिरिवदचेतनं देहादिकं कायति शब्दति अन्तर्भूतण्यर्थे कै--क । अचेतनमपि देहादि चेतनं करोतीत्यर्थः” । गिरि + स्वार्थे क । २ बालमूषि- कायाम् स्त्री अमरः । गिरौ भवः कन् । ३ पर्वतजाते त्रि० । ४ उपरिचरवसुनृपमहिष्यां स्त्री तस्या गिरितो जन्मकथा भा० आ० ६३ अ० यथा “राजोपरिचरेत्येवं नाम तस्याथ विश्रुतम् । पुरोपवाहिनीं तस्य नदीं शुक्तिमतीं गिरिः । अरौत्सं च्चेतनायुक्तः कामात् कोलाहलः किल । गिरिं कोला- हलं तन्तु पदा वसुरताडयत् । निश्चक्राम ततस्तेन प्रहारविवरेण सा । तस्यां नद्यामजनयन् मिथुनं पर्वतः स्वयम् । तस्मात् विमोक्षणात् प्रीता नदी राज्ञे न्यवेद- यत् । यः पुमानभवत् तत्र तं स र जर्षिसत्तमः । व- सुर्वसुप्रदश्चक्रे सेनापतिमरिन्दमः । चकार पत्नीं कन्थान्तु तथा तां गिरिकां नृपः । वसोः पत्नी च गिरिका कामकालं न्यवेदयत् । ऋतुकालमनुप्राप्ता स्नाता पुंसवने शुचिः । तदहः पितरश्चैनमूचुर्जहि मृगानिति । तं राजसत्तमं प्रीतास्तदा मतिमतां वर! । स पितॄणां नियोगन्तमनतिक्रम्य पार्थिवः । चचार मृगयां कामी गिरिकार्मेव संस्मरन् । अतीव रूपस- म्पन्नां साक्षाच्छ्रियमिवापराम्” । “चैद्योपरिचरं वीरं वसुं नामान्तरिक्षगम् । चैद्योपरिचराज्जज्ञे गिरिका सप्त मानवान् । महारथो मगवराट् विश्रुतो यो वृह- द्रथः । प्रत्यग्रहः कुशश्चैव यमाहुर्मणिवाहनम् । मा- रुतश्च यदुश्चैव मत्स्यकालो च सत्तम!” हरिवं ३२ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2588,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें