🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:19:12 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गु
gu
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. गु (cf. √ 1. गा) cl. 1. Ā. गवते, to go, Naigh. ii, 14.
2. गु ifc. ‘going’, see अध्रि-गु, वनर्-गु (cf. also प्रियंगु, शाचि-गु)
‘fit for’, see तात-गु, निगु (cf. अग्रे-गू.)
3. गु cl. 1. Ā. गवते, to sound, Dhātup. xxii, 52 : Intens. Ā. (1. and 3. sg. जोगुवे, p. जोगुवान) ‘to cause to sound’, proclaim, RV. i, 61, 14; v, 64, 2; TBr. ii; Kāṭh. xiii, 11 f. : P. (impf. अगङ्गूयत् for अगुङ्ग्˚) to shout with joy, TāṇḍyaBr. xiv, 3, 19 (cf. प्रति- √ 3. गु and जोगू.)
4. गु (= √ 1. गू, q.v.) cl. 6. P. गुवति, to void by stool, Dhātup. xxviii, 106 (cf. वि-गून.)
5. गु f. ifc. = गो, cow
earth
ray (Pāṇ. i, 2, 48) See अ-गु, अनु-गु, अनुष्ण-गु, अरिष्टगु, उप-गु, उष्ण-गु, कृश-गु, तमो-गु, &c.
गु n. (उ) water, L.
the hair on the body, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (356,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गु {vI.v} {c6c} P. (गुवति, गून) To void by stool, void excrement, discharge fæces. {vII.v} {c1c} A. Ved. (गवते) To speak indistinctly.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0459-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गु ध्वनौ अव्यक्तशब्दे भ्वा० आत्म० अक० अनिट् । गवते अ- गोष्ट । जुगुवे । “उपो वेनस्य जोगुवानः” ऋ० १ । ६१ । १४ । गुङ् अव्यक्ते शब्दे अस्मात् यङ्लुकि पदव्यत्ययेन शानच” भा० । “विश्वासूक्ष्मासु जोगुवे” ऋ० ५ । ६ ४ । २ । “जोगुवे शब्दयामीति” भा० पूर्ववत् पदव्यत्ययः ।
गु विष्ठोत्सर्गे तुदा० कुटा० पर० अक० अनिट् । गुवति अगुत ओदित् क्त तस्य नः “दुग्वोर्दीर्घश्च” पा० दीर्घः गूनः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2595,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गु, ङ ध्वनौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-आत्मं- अकं-अनिट् ।) ङ, गवते । इति दुर्गादासः ॥
गु, शि ओ विष्ठोत्सर्गे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (तुदां-(कुटां)-परं-अकं-अनिट् ।) शि, गुवति अगुवीत् । ओ, गुणः । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-332-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें