🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:26:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गृध्नु
gṛdhnu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गृध्नु वि॰ [सं॰]
१. लालची । लोभी ।
२. उत्सुक । इच्छुक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गृध्नु mfn. (Pāṇ. iii, 2, 140) hasty, swift, RV. i, 70, 11 and 162, 20; TBr. ii
greedily desirous of (loc. [R. ii] or in comp. Megh. 9 [v.l.] BhP. iii, 14, 20)
(अ-, ‘not greedy’, Ragh. i, 21)
गृध्नु [cf. Goth. gairns, gairnja; Lith. godùs.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (361,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गृध्नु a. [गृध्-क्नु] 1 Greedy, covetous; अगृध्नुराददे सोऽर्थं R. 1. 21. --2 Eager, desirous.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0465-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गृध्नु त्रि० गृध--क्नु । लुब्धे अमरः “अगृध्नुराददे सोऽर्थान्” रघुः “चातकस्तोयगृध्नुः” मेघदू “मा ते गृध्नुरवि- शस्तातिहायच्छिद्रागात्राणि” अथ० १ । १६ । २०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2631,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गृध्नुः, त्रि, (गृध्यति कामयते लिप्सति वा धनमिति शेषः । गृध् + त्रसिगृधिधृषिक्षिपेः क्नुः ।” ३ । २ । १४० ॥ इति क्नुः ।) लुब्धः । इत्यमरः । ३ । १ । २१ ॥ (यथा, भागवते । ३ । १४ । २० । “न वयं प्रभवस्तां त्वामनुकर्त्तुं गृहेश्वरि ! । अप्यायुषा वा कार्त् स्नेन ये चान्ये गुणगृध्नवः ॥” क्वचित् गृध्नोऽपि पाठः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-348-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें