🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:14:35 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोशीर्ष
gośīrṣa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
विशेष (पीला) चन्दन (2.6.132) तैलपर्णिक · हरिचन्दन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोशीर्ष संज्ञा पुं॰ [सं॰] एक पर्वत का नाम ।
२. उक्त पर्वत पर होनेवाला चंदन ।
३. एक प्रकार का अस्त्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—शीर्ष m. ‘cow-headed’, N. of a Nāga, Kāraṇḍ. i, 19
गो—शीर्ष n. a kind of arrow, MBh. vii, 8097 (˚ष or ˚षन्)
the head of a cow, W.
गो—शीर्ष n. (also m., L.) a kind of sandal-wood (brass-coloured and very fragrant), R. iv, 41, 59; Buddh.; Jain.
गो—शीर्ष n. camphor, Gal.
गो-शीर्ष &c. See ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (367,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोशीर्ष पु० गोः शीर्षमिव शीर्षं यस्य । १ ऋषभपर्व्वते तस्य गोशीर्षाकारशृङ्गत्वात् तथात्वम् । स आकरत्वेनास्त्यस्य अच् । २ चन्दनभेदे । गोशीर्षाद्युत्पत्तिकथा रामा० कि० का० ४१ स० ३९ । ४० श्लो० । “तञ्च देशमतिक्रम्य महान्यषभ संस्थितिः । सर्व्वरत्नमयः श्रीमानृषभो नाम पर्व्वतः । गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् । दिव्य- मुत्पद्यते तत्र तच्चैवाग्निसमप्रभम्” । तदाकारे ३ अस्त्र भेदे च “अयोगुडैर्भिन्दिपालैर्गोशीर्षोलुखलैरपि” भा द्रो० १७९ अ० । ६ त० । ४ गोमुण्डे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2724,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोशीर्षं, क्ली, (गोः शीर्षं शीर्षदेशाकारो विद्यते ऽस्य ऋषभपर्व्वतैकदेशजातानां चन्दनभेदानां शीषभागस्य तद्वत्तया तथात्वम् ।) चन्दनम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ हरिचन्दनम् । इत्यमरः ॥ “गोः शीर्षं गोशीर्षं तदाकारे मलयैकदेशे जातं कालताम्रव्यामिश्रवर्णमुत्पलगन्धि अतिसुरभि शीतलतया सदैव सर्पै र्वेष्टितम् ।” इति भरतः ॥ (यथा, गोः रामायणे । ४ । ४१ । ५९ । “गोशीर्षचन्दनं यत्र पद्मकञ्जाग्निसन्निभम् ॥” व्यवह्रियते यस्मिंस्तद्यथा, -- “सोत्सर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम् । लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्ल्लभं तस्य जीवितम् ॥” इति चरके इन्द्रियस्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥) गवां मस्तकञ्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-366-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬