🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:34:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ग्राहक
grāhaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ग्राहक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ ग्राहिका]
१. ग्रहण करनेवाला ।
२. मोल लेनेवाला । खरीदनेवाला । खरीददार ।
३. लेने या पाने की इच्छा रखनेवाला । चाहनेवाला ।
४. वह ओषधि जिसके सेवन से पतला दस्त आना बंद हो जाय और बँधा पाखाना होने लगे ।
५. बाज पक्षी ।
६. एक प्रकार का साग जिसे चौपतिया कहते हैं ।
७. शरीर में यविष्ट विष को चिकित्सा द्वारा दूर करनेवाला वैद्य । विष वैद्य ।
८. लोगों को कैद करनेवाला व्यक्ति । पुलिस अधिकारी (को॰) ।
ग्राहक २ वि॰ [वि॰ स्त्री॰ ग्राहिका]
१. ग्रहण करनेवाला ।
२. मल रोकनेवाला । बंदी करनेवाला ।
४. समझानेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ग्राहक mf(इका)n. one who seizes or takes captive, Yājñ. ii, 266
one who seizes (the sun or moon), who eclipses, Sūryas. iv, vi
one who receives or accepts, Hcat. i, 7
a purchaser, Pañcat.; Kathās. lxi; Tantras.
containing, including, Sāh., Sch. on RPrāt. & KapS. i, 40
perceiving, perceiver, (in phil.) subject, MBh. iii, 13932; KapS. v, 98 and vi, 4; Sāṃkhyak. 27, Sch.; Sarvad.
captivating, persuading, MBh. xii, 4202; R.
ग्राहक m. a hawk, falcon (catching snakes), L.
Marsilea quadrifolia, L.
N. of a demon causing diseases, Hariv. 9561
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (372,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ग्राहक a. (हिका f.) [ग्रह् ण्वुल्] 1 One who receives, takes &c. --कः {1} A hawk, falcon. --2 A curer of poison. --3 A purchaser. --4 A police-officer.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0473-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ग्राहक पु० ग्रह--ण्वुल् । १ श्येनपक्षिणि २ विषवैद्ये च । ३ ग्रहीतरि त्रि० । ग्रह--णिच्--ण्वुल् । ४ ज्ञापके लिङ्गेन्द्रियादौ “ग्राहकैर्गृह्यते चौरो लोप्त्रेणाथ पदेन वा” याज्ञ० “यथास्वं ग्राहकाण्येषां शब्दादीनामि- मानि तु । इन्द्रियाणि सदा देही धारयन्निव तप्यते” भा० वन० २१० अ० । ५ सितावरशाके राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2775,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ग्राहकः, पुं, (गृह्णातीति । ग्रह + ण्वुल् ।) सिता- वरशाकम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ हिंस्रपक्षी । व्यालग्राही । ग्रहीतरि त्रि । इति शब्दरत्ना- वली ॥ (ग्रह + णिच् + ण्वुल् । ज्ञापकः । यथा, महाभारते । ३ । २१० । १३ । “यथास्वं ग्राहकाण्येषां शब्दादीनामिमानि तु ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-385-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ग्राहक" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें