🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:17:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घटा
ghaṭā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हाथियों का समूह (2.8.107) घटना
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घटा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मोघों का घना समूह । उभड़े हुए बादलों का ढेर । मेघमाला । कादंबिनी । उ॰—त्यों पदमाकर बारहि बार सुबार बगारि घटा करती हौ ।—पद्माकर ग्रं॰, पृ॰ १५८ । क्रि॰ प्र॰—उठना ।—उनवना ।—उमड़ना ।—घिरना ।—छाना ।—झूनना ।
२. समूह । झुंड । उ॰—रजनीचर मत्त गयंद घटा विघटैं मृगराज के साज लगै । झप़ै भट कोटि महीं पटकै गरजै रघुबीर की सौह करै ।—तुलसी (शब्द॰)
३. चेष्टा । प्रयत्न । प्रयास (को॰) ।
४. सैनिक कार्य के लिये एकत्र हाथियों का झुंड (को॰) ।
५. सभा । गोष्ठी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घटा f. (gaṇas अर्श-आदि, सिध्मादि and पिच्छादि) effort, endeavour, L.
an assembly, L.
a number, collection, assemblage, BhP. iii, 17, 6; Kpr. vii, 11/12
a troop (of elephants) assembled for martial purposes, Mālatīm. v, 19; VarBṛS. xliii; Śiś. i, 64; Kathās.; Rājat.
justification (˚टाम्-√ अट्, ‘to have one's self justified by another’), Bhadrab. iv
(perhaps ˚ट, m.) a kind of drum
a sweet citron, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (375,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घटा [घट् भावे अङ्] 1 An endeavour, effort, exertion. --2 A number, troop, assemblage; प्रलयघनघटा K. 111; कौशिकघटा U. 2. 29; 5. 6; Māl. 5. 19; मातंगघटा Śi. 1. 64. --3 A troop of elephants assembled for martial purposes. --4 An assembly.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0475-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घटा स्त्री घट--भावे अङ् । १ सघाते “यदगारघटाट्ट कुट्टिम- स्रवदिन्दूपलतुन्दिलापया” नैष० । २ घटनायां ३ गोष्ठ्यां ४ सभायाञ्च मेदि० । ५ करिणां युद्धादावेकत्र संघाते अमरः “आयामवद्भिः करिणां षटाशतैः” माघः । ६ घटने योजने च अच् । ७ तत्रार्थे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2781,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घटा, स्त्री, (घट + भावे षित्वादङ् ततष्टाप् च ।) करिणां घटना । हस्तिनां युद्धादावेकत्र संघाती- करणम् । इत्यमरः । २ । ८ । १०७ ॥ (यथा, कथासरित्सागरे । १९ । १०९ । “तुरुष्कतुरगव्राताः क्षुब्धस्याब्धेरिवोर्म्मयः । तद्गजेन्द्रघटा वेलावनेषु दलशो ययुः ॥”) घटनम् । गोष्ठी । सभा । इति मेदिनी । टे । १३ ॥ समूहः । यथाह श्रीहर्षः । “यदगारघटाट्टकुट्टिमस्रवदिन्दूपलतुन्दिलापया ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-388-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "घटा" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें