🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:43:26 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चर्चरी
carcarī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चर्चरी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. एक प्रकार का गाना जो बसंत में गाया जाता है । फाग । चाँचर ।
२. होली की धूमधाम । होली का उत्सव । होली का हुल्लड़ ।
३. एक वर्णावृत्त जिसमें रगण भगण, दो जगण, भगण और तब फिर रगण (र, स, ज, ज, भ, र) होता है ।जैसे,—बैन ये सुनिकै चली मिथिलेशजा हरषाय कै । हाँकिकै पहुँचै रथै सुरआपगा ढिग जायकै ।
४. करतलध्वनि । ताली बजाने का शब्द ।
५. ताल के मुख्य ६० भेदों में से एक ।
६. चर्चरिका ।
७. प्राचीन काल का एक प्रकार का ढोल या बाजा जो चमड़े से मढ़ा हुआ होता था ।
८. आमोद प्रमोद । क्रीड़ा ।
९. गाना बजाना । नाचता कूदना । आनंद की धूम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चरी f. a kind of song, Vikr. iv; Ratnāv. i, 7/8
musical symphony, Kathās. liv
the recitation of scholars, W.
festive cries or merriment, festive sport, W.
flattery, W.
a metre of 4 × 18 syllables
(for बर्बरी) curled or woolly hair, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (390,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चरिका, चर्चरी [चर्च्-बा˚ अरन् गैरा. ङीष्] 1 A kind of song. --2 Striking the hands to beat time (in music). --3 The recitation of scholars. --4 Festive sport, festive cries or merriment. --5 A festival. --6 Flattery. --7 Curled hair. --8 Triple symphony. --9 Alternate recitation of a poem by two persons.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0487-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्चरी स्त्री चर्च--बा० अरन् गौरा० ङीष् । १ गीतिभेदे । २ अनृजुकेशे ३ करध्वनौ च । “चर्चरी गीतिभेदे च केशभित्करशब्दयोः” रुद्रः । ४ हर्षक्रीडायां सुभूतिः । ५ कार्पटिकानां सादरवचने ६ तौर्यत्रिके ७ वसन्तसमय- क्रीडायाम् ८ चर्मट्याम् । ९ साटोपवाक्ये शब्दार्थचि० १० वर्णवृत्तविशेषे । यथा हारयुक्तसुवर्णकङ्कणपाणिशङ्ख- विराजिता पादनूपूरसङ्गता सुपयोधरद्वयभूषिता । शो- भिता वलयेन पिङ्गलपन्नगाधिपवर्णिता चर्चरी तरुणीव चेतसि चाकशीति सुसङ्गता” “अनन्तरे चर्चरी” “जलहर! संहर एह कोबमै आणत्तओ, अविरल धारा साराक्वन्तदिसामुहओ । ए! मञि पुहनि भमन्ते [] जै पिअ पेक्खिहिमि, तवेव जं जु करीहिसि तंतु सहीहिमि” “अनन्तरे चर्चरी “गन्धम्माइअ--महुअर- गीएहिं वज्जन्तेहिं परहु अदूरोहिम् । पसरिअ- पवणुवेवल्लिअ--पल्लव--णिअरू सुललिअ--बिविहपआरेहिं णच्चै कप्पअरू” इति च विक्रमोर्व० । स्वार्थे क अत इत्त्वम् । चर्चरिकाप्यत्रार्थे
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2902-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्च्चरी, स्त्री, (चर्च्च + बाहुलकात् अरन् ततो गौरादित्वात् ङीष् ।) गीतभेदः । चर्च्चरी गीत- भेदे च केशभित्करशब्दयोरिति रुद्रः ॥ हर्ष- क्रीडेति सुभूतिः । कापटिकानां सादरवचनं तौर्य्यत्रिकञ्चेत्यन्ये । वसन्तसमयक्रीडेत्येके । इत्य- मरटीकायां भरतः ॥ हर्षक्रीडावाक् । तत्- पर्य्यायः । चर्भटी २ । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, रत्नावल्याम् । १ अङ्के । “अये ! मघुरमभि- हन्यमानमृदुमृदङ्गानुगतसङ्गीतमधुरः पुरः पौराणामुच्चरति चर्च्चरीध्वनिः ॥” एतदुदा- हरणं यथा, विक्रमोर्व्वश्याम् । ४ अङ्के । अनन्तरे चर्च्चरीत्युक्त्वा, -- “गन्धोन्मादितमधुकरगीतै- र्वाद्यमानैः परभृततूर्य्यैः । प्रसरितपवनोद्बेल्लितपल्लवनिकरः सुललितविविधप्रकारैर्नृत्यति कल्पतरुः ॥” वर्णवृत्तविशेषः । यथा, शब्दार्थचिन्तामणौ । “हारयुक्तसुवर्णकङ्कणपाणिशङ्खविराजिता पादनूपुरसङ्गता सुपयोधरद्वयभूषिता । शोभिता बलयेन पिङ्गलपन्नगाधिपवर्णिता चर्च्चरीतरुणीव चेतसि चाकसीति सुसङ्गता ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-436-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चर्चरी" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें