🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:18:08 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चांपेय
cāṃpeya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चांपेय संज्ञा पुं॰ [सं॰ चाम्पेय]
१. चपक ।
२. नागकेसर ।
३. किंजल्क ।
४. सोना । सुवर्ण ।
५. धतुरा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चाम्पेय m. (fr. चम्पा) Michelia Campaka, ŚārṅgP.
Mesua ferrea, L.
= ˚यक, L.
a prince of Campā, Rājat. viii, 540
N. of a son of Viśvā-mitra, MBh. xiii, 257
चाम्पेय m. n. gold, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (393,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चांपेयः 1 The Campaka tree. --2 The Nāgakeśara tree. --यं 1 Filament, especially of a lotus flower. --2 Gold. --3 The Dhattūra plant; (m. also in the last two senses).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0490-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चाम्पेय न० चम्पायां नद्यां जम्बुनद्यां भवं ठक् । १ स्वर्णे २ धुस्तूरे च अमरः । ३ चम्पके ४ नागकेशरे च पु० किञ्जल्के न० स्वार्थे क तत्रार्थे राजनि० । तत्र स्वर्णे मणिमा- णिक्यचाम्पेयदुकूलेभाश्वगोधनम्” काशी० ख० २४ अ० । ५ चम्पायां भवे त्रि० । ६ विश्वामित्रात्मजभेदे पु० “अवालिर्नाचिकश्चैव चाम्पेयोज्जयनौ तथा” भा० आ० ४ अ० । विश्वामित्रात्मजोक्तौ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2918,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चाम्पेयः, पुं, (चम्पायां नद्यां भव इति ढक् ।) चम्पकः । इत्यमरः । २ । ४ । ६३ ॥ (यथास्य पर्य्यायाः । “चाम्पेयश्चम्पकः प्रोक्तो हेमपुष्पश्च स स्मृतः ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) नागकेशरः । (यथा, -- “नागपुष्पः स्मृतो नागः केशरो नागकेशरः । चाम्पेयो नागकिञ्जल्कः कथितः काञ्चनाह्वयः ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥ राजविशेषः । यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ८ । ५४० । “चाम्पेयो जासटोवज्रधरो वल्लापुराधिपः ॥” विश्वामित्रपुत्त्राणामन्यतमः । यथा, महाभारते । १३ । ४ । ५७ । “आराणिर्नाचिकश्चैव चाम्पेयोज्जयनौ तथा ॥” क्ली, सुवर्णे । यथा काशीखण्डे । २४ । ३९ । “मणिमाणिक्य-चाम्पेयदुकूलेभाश्वगोधनम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-443-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चांपेय" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें