🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:10:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चित्ति
citti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चित्ति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. बुद्धिवृत्ति । प्रज्ञा । चिंतन ।
२. ख्याति ।
३. कर्म ।
४. अर्थव ऋषि की पत्नी का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. चित्ति f. thinking, thought, understanding, wisdom, RV. ii, 21, 6; x, 85, 7; VS.; TBr. ii; ŚāṅkhŚr.; Kauś. 42
intention (along with, आकूति), AV.; BhP. v, 18, 18
(pl.) thoughts, devotion, [hence = कर्मन्, ‘an act of worship’, Sāy.] RV.
a wise person, i, 67, 5; iv, 2, 11
‘Thought’, N. of the wife of Atharvan and mother of Dadhyac, BhP. iv, 1, 42
cf. अ-, पूर्व-, प्रायश्-.
2. चित्ति f. crackling, i, 164, 29.
1. चित्ति, 2. चित्ति. See √ 4. चित् and 6. चित्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (396,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चित्तिः f. [चित् भावे क्तिन्] 1 [] Thinking, thought, reflection. --2 Understanding, wisdom. --3 Devotion. --4 Intention, aim, purpose. --5 A wise person. --6 Fame, celebrity (ख्याति).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0493-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चित्ति स्त्री चित--ज्ञाने भावे क्तिन् । १ प्रज्ञायाम् “उदु त्वा विश्वे देवा अग्ने! भवन्तु चित्तिभिः” यजु० १२३ । २ चिन्तने च “चित्तिं जुहोमि मनसा घृतेन” १७ । ७८ । “चित्तिं चिन्तनम्” वेददी० । ३ कर्म्मणि । “सा चित्ति- भिर्निचकार, इति ऋचमधिकृत्य “चित्तिभिः कर्म्मभिः” निरु० उक्तम् कर्त्तरि क्तिच् । ४ ज्ञापयितरि ५ प्रापके च त्रि० “चित्तिरपां दधे विश्वायुः” ऋ० १ । ६७ । ५ । “चित्तिश्चेतयिता प्रापयिता वा” भा० । भावे क्तिय् । ६ ख्यातौ स्त्री । “चित्तिं दक्षस्य सुभगमस्मे” ऋ० २ । २१ । ६ । चित्तिं ख्यातिम् भा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2942,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें