🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:48:08 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जरद्गव
jaradgava
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बूढ़ा बैल (2.9.62) वृद्धोक्ष
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जरद्—गव m. (= गो-जर) an old bull or ox, Ved. (Jaim. i, 3, 31, Sch.), Bṛh. on RV. x, 102, 1; MBh. xiii, 4463; Pañcat.
N. of a vulture, Hit. i, 3, 1 and 4, 0/1
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (414,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जरद्गव पु० कर्म्म० टच् समा० । १ वृद्धवृषे अमरः जरन् गौरिव टच्समा० । २ गृध्रविशेषे “अज्ञातकुलशीलस्य वासो देयो न कस्यचित् । मार्ज्जारस्य हि दोषेण हतो वृद्धो जरद्गवः” हितो० । जरन् क्षीयमाणो गौर्धर्मवृषः । शास्त्रप्रतिपादिते क्षीयमाणे ३ धर्मरूपवृषे । “नैतस्येह यथास्माकं शश्वच्छास्त्रं जरद्गवः । अलसः क्षुत्परो मूर्खस्तेन पीवान् शुना सह” भा० अनु० १३ अ० । “शास्त्रं तत्प्रतिपादितः जरन् क्षीयमाणो धर्म्मः” नीलक० । आकाशस्थे ४ बीथिभेदे स्त्री ङीप् । “नाग- गजैरावतवृषभगोजरद्गवमृगाजदहनाख्या” इत्युपक्रमे “जरद्गव्यां श्रवणात् त्रिभं मृगाख्या त्रिभञ्च मैत्राद्यम्” वृ० स० ९ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3058,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जरद्गवः, पुं, (जरंश्चासौ गौश्चेति । “गोरतद्धित- लुकि ।” ५ । ४ । ५२ । इति टच् ।) जीर्णं- वृषः । तत्पर्य्याया । वृद्धोक्षः २ । इत्यमरः । २ । ९ । ६१ ॥ (यथा, पञ्चतन्त्रे । ४ । ८४ । “अकृन्य पौरुषं या श्रीः किं तयापि सुभोग्यया । जरद्गवः समश्नाति दैवादुपगतं तृणम् ॥” जरन् क्षीयमाणो गौर्वृषरूपो धर्म्मः । धर्म्मरूप- जीर्णवृषः । यथा, महाभारते । १३ । ९३ । ६८ । “नैतस्येह यथास्माकं शश्वच्छास्त्रं जरद्गवः । अलसः क्षुत्परो मर्खस्तेन पीवाञ्छुना सह ॥”) गृध्रपक्षिविशेषः । यथा, -- “अज्ञातकलशीलस्य वासो देयो न कस्यचित् । मार्ज्जारस्य हि दोषेण हतो गृध्रो जरद्गवः ॥” इति हितोपदेशे मित्रलाभपरिच्छेदः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-517-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें