🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:28:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जालिक
jālika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जाल से (पशु) पकड़ने वाला (2.10.14) वागुरिक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जालिक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कैवर्त । जाल बुननेवाला व्यक्ति ।
२. जाल से मृगादि जंतुओं को फँसानेवाला व्यक्ति । कर्कटक ।
३. इंद्रजालिक । मदारी । बाजीगर ।
४. मकडी़ (डिं॰) ।
५. प्रदेश आदि का प्रधान शासक (को॰) ।
जालिक २ वि॰ जाल से जीविका अर्जित करनेवाला (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जालिक mf(ई)n. deceptive
जालिक m. a cheat g. पर्पादि
(g. वेतनादि) ‘living on his net’, a bird-catcher, Caṇḍ. ii, 2
a spider, L.
= ग्राम-जालिन्, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (420,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जालिकः [जालेन चरति पर्पा˚ ष्ठन्] 1 A fisherman. --2 A fowler, birdcatcher. --3 A spider. --4 The governor or chief ruler of a province. --5 A rogue, cheat. --6 A conjurer, juggler. --का 1 A net. --2 A chain-armour. --3 A spider. --4 A leech. --5 A widow. --6 Iron. --7 Plantain. --8 A veil, woollen cloth.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0513-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जालिक पु० जालेन चरति पर्पा० ष्टन् । जालेन जीवति वेतना० ठञ् वा । १ जालजीविनि जालेन २ चारिणि वा ३ कैवर्त्ते त्रिका० ४ मर्कटे हेमच० । ५ जालजीविनि वागुरिके मृगवन्धनार्थं जालपातिनि मृगयुभेद अमरः । ष्ठनि स्त्रियां ङीष् इति भेदः । जालमस्त्यस० ठत । ६ जालोपजाविनि ग्रामजालिनि च त्रि० हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3116,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जालिकः, पुं, (जालेन जीवतीति । जाल + “वेतना- दिभ्यो जीवति ।” ४ । ४ । १२ । इति ठन् । यद्वा, जालेन चरतीति । “पर्पादिभ्यः ष्ठन् ।” ४ । ४ । १० । इति ठन् ।) कैवर्त्तः । इति त्रिकाण्ड- शेषः ॥ वागुरिकः । जालेन मृगबन्धनकर्त्ता इत्यमरः । २ । १० । १४ ॥ मर्कटकः । इति हेम- चन्द्रः । ४ । २७७ ॥ (ऐन्द्रजालिकः । इति व्याकरणम् ॥)
जालिकः, त्रि, (जालेन जीवतीति । जाल + ठन् ।) ग्रामजाली । जालोपजीवी । इति मेदिनी । के, ९४ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-533-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें