🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:24:46 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

डोर
ḍora
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
डोर संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. डोरा । तागा । रस्सी । सूत । उ॰—डीठि डोर नैना दही, छिरकि रूप रस तोय । मथि मो घट प्रीतम लियो मन नवनीत बिलोय ।—रसनिधि (शब्द॰) ।
२. पतंग या गुड्डी उड़ाने का माँझेदार तागा ।
३. सिलसिला । कतार ।
४. अवलंब । सहारा । लगाव । मुहा॰—डोर पर लगाना = रास्ते पर खाना । प्रयोजनसिद्धि के अनुकूल करना । ढ़ब पर लाना । प्रवृत्त करना । परचाना । डोर भरना = कपड़े को किनारे को कुछ मोड़कर उसके भीतर तागा भरकर सीना । फलीता लगाना । डोर मजबूत होना= जीवन का सूत्र दृढ़ होना । जिंदगी बाकी रहना । डोर होना = मुग्ध होना । मोहत होना । लट्टु होना । वि॰ दे॰ डोरी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
डोरः 1 A fillet of thread (tied round the arm). --2 The string with which a packet or parcel is tied.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0523-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
डोर न० दोष् + रा--ड पृषो० । हस्तबाह्वादौ बन्धनसूत्रे “कोऽनन्त इत्युदीर्य्याथ धृत्वा तत्करपल्लवम् । हस्ता- दाकृष्य तड्डोरं क्षिप्तवान् पावकोपरि” भविष्य० पु० स्वार्थे क तत्रार्थे न० । तत्रैव “चतुर्दशग्रन्थियुक्तं कुङ्क- माक्तं सुडोरकम् । स्त्रियश्च पुरुषश्चैव बन्धीयात् वाम- दक्षिणे” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3191,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
डोरं, क्ली, हस्तादिबन्धनसूत्रम् । यथा, -- “कोऽनन्त इत्युदीर्य्याथ धृत्वा तत्करपल्लवम् । हस्तादाकृष्य तड्डोरं क्षिप्तवान् पावकोपरि ॥” इति भविष्यपुराणे अनन्तव्रतकथा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-575-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "डोर" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें