🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:22:19 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ताडका
tāḍakā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ताडका f. N. of a Yakṣiṇī (changed into a Rākṣasī by Agastya for having disturbed his devotions, afterwards killed by Rāma), R. i, 26, 26 ff. (R. G. 27, 25 ff.); Hariv. 218; Ragh. xi, 14 ff.; VāyuP. ii, 6, 72 f. (wife of Mārīca)
the large dark-green pumpkin, Npr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (441,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ता(ट)डका 1 N. of a female fiend, daughter of Suketu, wife of Sunda and mother of Mārīca. [She was changed into a fiend by the sage Agastya whose devotions she had disturbed. She was killed by Rāma when she began to disturb the sacrificial rites of Viśvāmitra. Rāma was first unwilling to bend his bow against a woman, but the sage overcame his scruples, see R. 11. 20]. --2 The large dark-green pumpkin.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0534-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ता(ट)डका स्त्री । राक्षसीभेदे । तस्या उत्पत्तिकथा रामा० बा० २५ अ० । “पूर्वमासीन् महायक्षः सुकेतुर्नाम वीर्य्यवान् । अनपत्यः शुभाचारः स च तेपे महत्तपः । पितामहस्तु सुप्रीतस्तस्य यक्षपतेस्तदा । कन्यारत्नं ददौ राम! ताड(ट)कां नाम नामतः । ददौ नागसहस्रस्य बलं चास्याः पितामहः । न त्वेव पुत्रं यक्षाय ददौ चासौ महायशाः । तान्तु बालां विवर्धन्तीं रूपयौवनशालिनीम् । जम्भ पुत्राय सुन्दाय ददौ भार्य्यां यशस्विनीम् । कस्य चित्त्वथ कालस्य यक्षी पुत्रं व्यजायत । मारीचं नाम दु- र्धर्षं यः शापाद्राक्षसोऽभवत् । सुन्दे तु निहते राम! अगस्त्यमृषिसत्तमम् । ता(ट)डका सह पुत्रेण प्रधर्षयितुमैच्छत । भक्षार्थं जातसंरम्भा गर्जन्ती साभ्यधावत । आपतन्तीं तु तां दृष्ट्वा अगस्त्यो भगवा- नृषिः । राक्षसत्वं भजस्वेति मारीचं व्याजहार सः । अगस्त्यः परमामर्षस्ता(ट)डकामपि शप्तवान् । पुरुषादी महायक्षी विकृता विकृतानना । इदं रूपं विहायाशु दारुणं रूपमस्तु ते । सैषा शापकृता- ऽमर्षा ता(ट)डका क्रोधमूर्च्छिता । देशमुत्सादयत्येन मगस्त्याचरितं शुभम् । एनां राघव । दुर्वृत्तां यक्षीं परमदारुणाम् । गोब्राह्मणहितार्थाय जहि दुष्टपरा- [] क्रमाम्” । “ताडका चलकपालकुण्डला” रघुः । “तां ताडकाख्यां निजघान रामः” भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3265-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ताडका, स्त्री, राक्षसीविशेषः । सा सुकेतुयक्ष- कन्या ब्रह्मवरेण सहस्रहस्तिबलयुता धुन्धुदैत्य- पुत्त्रस्य सुन्दस्य भार्य्या मारीचमाता सुन्दे निहते पुत्त्रेण सह अगस्त्यमृषिं धर्षयितुमुद्यता तस्य शापात् सपुत्त्रा राक्षसत्वं गता श्रीरामेण निहता । इति रामायणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-602-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें