🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:20:07 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दधिघर्म
dadhigharma
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दधि—घर्म m. a warm oblation of दधि, ŚBr. xiv; KātyŚr.; ĀśvŚr.; ŚāṅkhŚr.; Lāṭy.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (468,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दधिघर्म्म पु० दधिसंस्कारके वैदिके कर्म्मभेदे । “दधिघर्म्मेण चरन्ति प्रवर्ग्यवांश्चेत्” आश्व० श्रौ० ५ । १३ । १ । दधिघर्मो नाम कर्मविशेषः” नारा० । स च कात्या० श्रौ० उक्तो यथा १० । १ । २० । “सप्रवर्ग्ये दधिघर्म्मः” सू० दध्या- हरेति प्रेषितो दधिघर्मार्थं दध्याहरति तच्च यागार्थ- त्वात् सान्नास्यधर्मेण वत्सापाकरणादिना संस्कार्य्यं तत्र दध्नो द्व्यहसाध्यत्वात् पूर्वस्मिन्नहनि प्रातःसवनिक दध्यर्थदोहानन्तरं दधिचर्मः दध्यर्थमपि रात्रौ दोह आत- ञ्चनान्तः कर्त्तव्यः । तत्सम्बन्धिनो वत्सापाकरणादयो- ऽप्यनेनैव क्रमेण कर्त्तव्याः प्रवर्ग्यवत्येवायं दधिवर्मः” [] कर्कः । तत्करणप्रकारमपि तदुत्तरसूत्रैराह यथा “उप- विश्य सदसः पुरस्तात् सपवित्रायामग्निहोत्रहवण्यां ग्रहणं ययोक्तम्” २१ सू० । तत् प्रतिप्रस्थात्राहृतदधि उत्तरवेदेः पश्चादासाद्यालभ्य ततः सदसः पश्चादुपविश्य सपवित्रायामग्निहोत्रहवण्यां शाखापवित्रेणाग्निहो- त्रहवण्याम यथोक्तं यथा प्रवर्ग्याध्यायोक्तं तथा ग्रहणं करोति अतो यावतीति मन्त्रान्ते स्थालीमुखेनै- वाग्निहोत्रहवण्यां निनयनं कर्त्तव्यम् । आनयनञ्च नि- नयनमेव” कर्कः विस्तरः तदुत्तरसूत्रेषु दर्शितः । तादृश- कर्मममुदायश्च दधिघर्मशब्दार्थः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3460-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬