🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:27:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दशार्ह
daśārha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दशार्ह संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कोष्ट्रवंशीय धृष्ट राजा का पुत्र ।
२. राजा वृष्णि का पौत्र ।
३. वृष्णिवंशीय पुरुष ।
४. वृष्णि- वंशियों का अधिकृत देश ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दशार्ह (g. विमुक्तादि and प्रज्ञादि) m. pl. (g. पर्श्व्-आदि) N. of a warrior tribe, MBh. iii; BhP. i, 11, 12
sg. of its ancestor (being of Yadu's family), ix, 24, 3; VP. iv, 12, 16; VāyuP. ii, 33, 40; LiṅgaP. i, 68, 42 f.; MatsyaP. xliv, 140; AgP.; BrahmaP.; Hariv. 1991
Kṛṣṇa, MBh. xiii, 7003 (दाश्˚, B)
= ˚शभूमि-ग, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (472,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दशार्ह पु० क्रोष्टृवंश्यधृष्टनृपस्य पुत्रभेदे “धृष्टस्य जज्ञिरे पुत्रात्रयः [] परमधार्मिकाः । आवन्त्यश्च दशार्हश्च बली विषहरश्च यः” हरिव० ३७ अ० क्रोष्टुवंश्योक्तौ । भाग० ९ । २४ । ३ उक्ते २ वृष्णिनृपपौत्रे च । “क्रथस्य कुन्तिः पुत्रोऽभूद् वृष्णि स्तस्याथ निर्वृतिः । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योमः सुतस्ततः” । उपचारात् ३ तद्वंश्ये नृपे ४ तदधिकृतदेशे च “धौम्यञ्च भीमश्च युधिष्टिरञ्च यमौ च कृष्णाञ्च दशार्ह सिहः । उवाच दिष्ट्या भवतां शिवेन प्राप्तः किरीटी मुदितः कृतास्त्रः । प्रोवाच कृष्णामपि याज्ञसेनीं दशार्ह- भर्त्ता सहितःसुहृद्भिः” भा० व० १८३ अ० । ५ विष्णौ पु० “विज- योजयः सत्यसन्धो दशार्हः स्वात्वतां पतिः” विष्णु० स० । शङ्करभाष्ये तु दाशार्ह इति पठित्वा दाशोदानं तमर्हति दाशार्हः दशार्हस्य कुले उत्पन्नत्वाद्वा” व्याख्यातम् । दशा- र्हस्य गोत्रापत्यम् शिवा० अण् । दाशार्ह यदुवंश्यमात्रे कृष्णादौ त्रि० स्त्रियां ङीप् । दशार्हस्तद्वाचकशब्दीऽस्त्यत्र अध्याये अनुवाके वा विमुक्ता० अण् । दाशार्ह दशार्ह- शब्दयुक्ते अनुवाके अध्याये च । ६ आयुधजीविसंघभेदे च । ततः स्वार्थे पर्श्वा० अण् । दाशार्ह आयुधजीविसंघभेदे । प्रज्ञा० स्वार्थे अण् । दाशार्ह यदुवंश्ये नृपमात्रे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3507-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दशार्हः, पुं, (दशसु दानादिबलेषु अर्हः ।) बुद्धः । यदुदेशः । (क्रोष्टृवंशीयराजपुत्त्रविशेषः । यथा, हरिवंशे । ३६ । २५ । “धृष्टस्य जज्ञिरे शूरास्त्रयः परमधार्म्मिकाः । आवन्तश्च दशार्हश्च बली विषहरश्च यः ॥”) तद्देशस्थे, पुं, भूम्नि । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, महाभारते । ३ । १९ । २० । “तमर्च्चितं सर्व्वदशार्हपूगै- राशीविषाग्निज्वलनप्रकाशम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-696-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें