🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:32:41 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दातृ
dātṛ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. दातृ (with acc.; once without, RV. iv, 31, 7), दा˚तृ (with or without gen.; exceptionally with acc. ŚBr. xi, 5, 1, 12), m. giving, a giver, donor, liberal, RV. &c.
one who gives a daughter (gen.) in marriage (cf. कन्या-), Kum. vi, 1
a father or brother who gives a daughter or sister in marriage, MānGṛ. i, 8; Mn. iii, 172; Paiṭh.; R.
one who offers (his wife gen.), L.
a creditor, Mn. viii, 161 the arranger of a meal, iii, 236
granting, permitting (ifc. or with gen.), v, viii, xi; MBh. &c.
a founder (of a household, कुतुम्बानाम्), xiii, 1663
दातृ [cf. अ-, ऋण-, ब्रह्म-; δωτήρ, δοτήρ, Lat. dator, daturus]
2. दातृ m. mowing, a mower (with acc.), RV. v, 7, 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (474,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दातृ a. (त्री f.) [दा-तृच्] 1 Giving [] offering, granting, presenting, bestowing, imparting, &c. --2 Liberal. --m. (ता) 1 A giver (in general); Ku. 6. 1. --2 A donor; Bv. 1. 66. --3 A lender, creditor. --4 A teacher. --5 A cutter.
दाक, दाति, दातृ, दानं, दानु, &c. See under दा.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0562-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दातृ त्रि० दा--दाने तृच् । १ दानकर्त्तरि २ दानशीले च १ दात मे भूभूतां नाथः प्रमाणीक्रियतामिति” कुमा० “कामो दाता कामः प्रतिग्रहीता कामैतत्तै” यजु० ७ । ४८ स्त्रियां ङीप् । शीलार्थे तृचि तु न कर्म्मणि षष्ठा “स हि ष्मा धन्वाक्षितं दाता न दात्या पशुः ऋ० ५ । ७ । ७ । दातृ- धर्मश्च दानशब्दे दृश्यः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3514,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें