🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:55:08 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दाद
dāda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दाद संज्ञा पुं॰ [सं॰] दान [को॰] । यौ॰—दादद = दाता । दान देनेवाला ।
दाद २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ दद्रू] एक चर्मरोग जिसमें शरीर पर उभरे हुए ऐसे चकत्ते पड़ जाते हैं जिनमें बहुत खुजली होती है । दिनाई । विशेष—दाद विशेषतऋः कमर के नीचे जंघे के जोड़ के आस पास होती है जहाँ पसीना होकर मरता है । वैद्यक में यह १८ प्रकार के कोढ़ों में गिनी जाती है । डाक्टरों की परीक्षा से पता लगा है कि दाद एक प्रकार की सूक्ष्म खुमी है जो जंतुओं के चमड़े पर छत्ता बाँधकर जम जाती है और उन्हीं के रक्त आदि से पलती है । दाद प्रायः बरसात में गंदे पानी के संसर्ग से होती है । दाद दो प्रकार की हीती है,—एक कागजी, दूसरी भैसिया । कागजी दाद का छत्ता पतला और छोटा होता है और अधिक नहीं फैलता । भैसिया दाद भयकर होती है, इसके छत्ते बड़े और मोटे होते हैं और कभी शरीर भर में फैलते हैं । यौ॰—दादमर्दन ।
दाद ३ संज्ञा स्त्री॰ [फा़॰ दाद] इंसाफ । न्याय । उ॰—तिनसों चाहत दाद तैं मन पस कौन हिसाब । छुरी चलावत हैं गरे जे बेकसक कसाब ।—रसनिधि (शब्द॰) । मुहा॰—दादा चाहना = किसी अत्याचार के प्रतिकार की प्रार्थना करना । दाद देना = (१) न्याय करना । उ॰—देव तो दयानिकेत देत दादि दीन की पै मेरियै अभाग मेरी बार नाथ ढील की ।—तुलसी (शब्द॰) । (२) सराहना । वाह- वाह करना । यौ॰—दादख्वाह = न्यायेच्छु । दादख्वाही = न्याय की प्रार्थना । इंसाफ चाहना । दादगर । दादगुस्तर = दे॰ दादगर दादरस । दादरसी = न्याय पाना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दाद m. (√ दद्) gift, donation, MBh. ix, 2117; 2269 (B. दाय), Śiś. xix, 114.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (474,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दादः [दद्-घञ्] A gift, donation. --Comp. --दः a donor.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0563-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दाद पु० दद--भावे घञ् । दाने “दत्त्वा च विविधान् दादान् पूजयित्वा च वै द्विजान्” भा० श० ३७ अ० “तत्र दत्त्वा बहून् दादान् विप्रान् संपूज्यमाधवः” ४० अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3515,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "दाद" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें