🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:03:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दाल्भ्य
dālbhya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दाल्भ्य संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दल्भ ऋषि के गोत्र का मनुष्य ।
२. वृक नामक मुनि । विशेष— इंद्र इनके बंधु थे । इन्होंने चंद्रसेन राजा की गर्भिणी स्त्री की परशुराम के क्रोध से रक्षा की थी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दाल्˚भ्य m. (fr. दल्भ, iv, 1, 105) patr. of Keśin, TāṇḍyaBr. xiii, 10, 8
of Vaka, ChUp. i, 2, 13
of Caikitāyana, ChUp. i, 8, 1
N. of a grammarian, VPrāt. iv, 15
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (476,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दाल्भ्य पुंस्त्री दलभस्य गोत्रापत्यम् गर्गा० यञ् । दल्मर्पि- गोत्रापत्ये ववे मुनिभेदे । “वकोदाम्भ्यः स्थूलशिणः कृष्णद्वैपायनः शुकः” भा० स० ४ अ० दलभशब्दे छान्द्रो० वाक्यम् दृश्यम् । तस्य युवापत्यम् यूनि फिञ् । दाल्- भ्यायनि दल्भ्यस्य यून्यपत्ये । २ पुण्याश्रमरूपे तीर्थभेदे । “दाल्भ्यघोषश्च दाल्भ्यश्च धरणीस्थो महात्मनः । कौ- न्तेयानन्तयशसः सुव्रतस्यामितौजसः । आश्रमः ख्या- यते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः” भा० व० ९० अ०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3559,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दाल्भ्यः, पुं, (दल्भस्य मुनेर्गोत्रापत्यम् । “गर्गा- दिभ्यो यञ् ।” ४ । १ । १०५ । इति यञ् ।) मुनिविशेषः । (यथा, महाभारते । २ । ४ । ११ । “वको दाल्भ्यः स्थूलशिराः कृष्णद्वैपायनः शुकः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-706-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें