देवदारु, क्ली, (देवानां दारु । तेषां प्रियत्वात् ।) वृक्षविशेषः । (यथा, महाभारते । ३ । १७८ । १० । “वनानि देवदारूणां मेघानामिव वागुराः ॥”) तत्पर्य्यायः । शक्रपादपः २ परिभद्रकः ३ भद्र- दारु ४ द्रुकिलिमम् ५ पीतदारु ६ दारु ७ पूतिकाष्ठम् ८ । इत्यमरः । २ । ४ । ५४ ॥ सुर- दारु ९ दारुकम् १० स्निग्धदारु ११ अमरदारु १२ शिवदारु १३ शाम्भवम् १४ भूतहारि १५ भवदारु १६ भद्रवत् १७ इन्द्रदारु १८ मस्तदारु १९ सुरभूरुहः २० । इति भावप्रकाशः ॥ सुराह्वम् २१ देवकाष्ठम् २२ । इति रत्नमाला ॥ अस्य गुणाः । तिक्तत्वम् । रूक्षत्वम् । श्लेष्मानिलभूत- दोषनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ लघुत्वम् । स्निग्धत्वम् । उष्णत्वम् । कटुपाकित्वम् । विब- न्घाध्मानशोथामतन्द्राहिक्काज्वरास्रप्रमेहपीनस- श्लेष्मश्वासकासकण्डूसमीरनाशित्वञ्च । इति भाव- प्रकाशः ॥ तस्य लेपनगुणः । कान्तिदत्वम् । आमदोषविबन्धार्शःप्रमेहज्वरनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ ज्वररूक्षतालक्ष्मीरक्षोविघ्न- नाशित्वन् । इति राजवल्लभः ॥
देवदारुः, पुं, (देवप्रियं दारु यत्र ।) स्वनामख्यात- वृक्षः । स च पार्व्वतीप्रियः । यथा, -- “अमुं पुरः पश्यसि देवदारुं पुत्त्रीकृतोऽयं वृषभध्वजेन । यो हेमकुम्भस्तननिःसृतानां स्कन्दस्य मातुः पयसां रसज्ञः ॥” इति रघौ । २ । ३६ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-743-a) स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।