🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:34:45 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

देश्य
deśya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
देश्य १ वि॰ [सं॰]
१. दे॰ देशांतर ।
२. स्थानीय ।
३. देश में उत्पन्न होनेवाला [को॰] ।
देश्य २ संज्ञा पुं॰
१. पूर्व पक्ष । प्रमाणित किया जानेवाला विषय ।
२. प्रत्यक्षदर्शी ।
३. देशवासी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
देश्य mfn. to be pointed or picked out, excellent in its kind, standard, Pat.
being on the spot or present, witness, Mn. viii, 52 (? v.l. देश)
= देशीय, in all meanings, MBh.; Hariv. (-त्व, Deśīn.), Pāṇ. v, 3, 67 (cf. तद्-, नाना-, पटु-, वनायु-, वितस्ति-, शिशु-)
born in the country, indigenous, a true native, R. (cf. देश-ज)
देश्य n. the proposition or statement (= पूर्व-पक्ष), L.
the fact or charge to be proved or substantiated, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (496,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
देश्य a. [दिश्-कर्भणिण्यत् देश-यत् वा] 1 To be pointed out or proved. --2 Local, provincial. --3 Born in a country, native. --4 Genuine, of genuine descent. --5 Being on the spot or place (where anything is due). --6 Not far from, almost; see देशीय above. --श्यः 1 An eye-witness of anything अभियोक्ता दिशेद्देश्यं Ms. 8. 52.-53. --2 The inhabitant of a country. --श्यं The statement of a question or argument, the thing to be proved or substantiated (पूर्वपक्ष).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0580-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
देश्य त्रि० दिश--कर्मणि ण्यत् । १ उपदेश्ये २ पूर्वपक्षे न० श- ब्दरत्ना० देशे भवः दिगा० यत् । ३ दशभवे त्रि० अस्य अकर्मधारये तत्पुरुषे उत्तरपदस्थस्य वर्ग्या० आद्युदात्तता ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3753,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
देश्यं, क्ली, (दिश्यते इति । दिश् + कर्म्मणि ण्यत् ।) पूर्व्वपक्षः । इति शब्दरत्नावली ॥ देशार्हे, त्रि ॥ (देशे भवः । देश + “दिगादिभ्यो यत् ।” ४ । [] ३ । ५४ । इति यत् ।) देशभवे । यथा, राज- तरङ्गिण्याम् । ३ । ९ । “भोगाय देश्यभिक्षूणां वल्लभास्यामृतप्रभा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-749-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें