🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:09:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

द्योतन
dyotana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
द्योतन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ द्योतित]
१. दर्शन ।
२. प्रकाशन । प्रकाशित करने या जलाने का काम ।
३. दिग्दर्शन । दिखाने का काम ।
४. दीपक ।
५. प्रकाश ।
६. वह जो प्रकाश करे । प्रकाशक (को॰) ।
द्योतन २ वि॰
१. प्रकाशमान् । चमकीला ।
२. बतलाने या दखानेवाला । सूचक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. द्योतन or द्योतन, mf(आ or ई)n. shining, glittering, RV.
illuminating, enlightening (cf. ख-)
explaining, meaning, MW.
द्योतन m. a lamp, Uṇ. ii, 78, Sch.
N. of a man, RV. vi, 20, 8 (Sāy.)
द्योतन n. shining, being bright, Śaṃk.; Kull.
illumination, BhP.
making manifest, explaining, showing, Śaṃk.; Sarvad.
seeing, sight, L.
2. द्योत and ˚तन. See हृद्-द्˚.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (500,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्योतन a. [द्युत्-युच्] 1 Bright, shining. --2 Illuminating. --3 Explaining, elucidating. --नः A lamp. --नं 1 Shining. --2 Illuminating. --3 Explaining. --4 Sight, seeing. --5 Light. --6 Dawn.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0583-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्योतन त्रि० द्युत--शीलार्थे युच् । १ द्योतनशीले “वि- लोक्य द्योतनं चन्द्रं लक्ष्मणं शोचनोऽवदत्” भट्टिः २ दीपे पु० । ३ ऊषसि स्त्री निरु० । भावे ल्युट् । ४ प्रकाशे न० “द्योतनाद्देवः” इति कुल्लू० द्युत--णिच--ल्यु । ५ प्रकाशके त्रि० । भावे ल्युट् । ६ प्रकाशने न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3775,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्योतनं, क्ली, (द्युत् + भावे ल्युट् ।) दर्शनम् । इति हेमचन्द्रः । ३ । २४१ ॥ प्रकाशनम् ॥ (द्यूत् + युच् । द्योतमाने, त्रि । यथा, भट्टिः । ७ । १५ । “विलोक्य द्योतनं चन्द्रं लक्षणं शोचनोऽवदत् ॥”)
द्योतनः, पुं, (द्योततीति । द्युत + “बहुलमन्य- त्रापि ।” उणां २ । ७८ । इति युच् ।) दीपः । इत्युणादिकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-757-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें