🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:43:04 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

द्विक
dvika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
द्विक १ वि॰ [सं॰]
१. जिसमें दो अवयव हों ।
२. दोहरा ।
३. दूसरा । द्वितीय (को॰) ।
द्विक २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. काक ।
२. कोक । चकवा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. द्वि—क m. ‘having 2 k's in one's name’ (cf. काक), a crow, Vām. v, 15
Anas Casarca, L.
2. द्विक mfn. consisting of two, 2-fold, Lāṭy.; Suśr.
two, VarBṛS. xiii, 3
happening the 2nd time, Pāṇ. v, 2, 77, Kāś.
increased by 2 (e.g. ˚कं शतम् 102, i.e. 2 per cent.), Mn. viii, 141.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (504,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्विक a. 1 Twofold, forming a pair, consisting of two. --2 Second. --3 Happening the second time. --4 Increased by two, two percent; द्विकं शतं वृद्धिः Ms. 8. 141-2 See द्विक under द्वि also.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0588-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्विक त्रि० द्वि० व० । द्वि--अकच् । १ द्वित्वसंख्यायां तद्युते त्रि० स्त्रियां टेरकचि द्वके इत्येव स्वार्थे के तु प्रत्ययस्थकात् पूर्वमत इत्त्वम् द्विके इति भेदः । द्वयोरवयवः द्वौ अवयवौ वा यस्य कन् । २ द्वित्वे न० एकव० । ३ तद्युते त्रि० “एकं द्विकं त्रिकं चैव चतुष्कं पञ्चकं तथा । अमी पञ्चैव लिङ्गार्थाः” भर्त्तृहरिः । द्वौ दीयेते वृद्ध्यादिना अत्र शतादौ कन् । ४ वृड्यादिना दीयमानद्विरूपकादिके शतादौ । “द्विकं शतं वा गृह्णीयात् सतां धर्ममनुस्मरन्” “द्विकं शतञ्च गृह्णानो न भवत्यर्थकिल्विषी” मनुः द्वौ कौ ककारौ वाचकशब्दे यस्य । ५ काके ६ कोके च पुंस्त्री० मेदि० । तयीर्वाचकशब्दे ककारद्वयस्य सत्त्वात् तथात्वम् । स्त्रियां जातित्वात् ङीष् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3811,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्विकं, क्ली, (द्वाभ्यां कायतीति । कै + कः ।) द्वयम् । यथा, -- “अशीतिभागं गृह्णीयान्मासाद्वार्द्धुषिकः शतात । द्विकं शतं वा गृह्णानो न भवेदर्थकिल्विषी ॥” इत्याह्निकतत्त्वम् ॥ (द्वितीयेन रूपेण ग्रहणमिति । “तावतिथं ग्रहणमिति लुग्वा ।” ५ । २ । ७७ । इति कन् पूरणप्रत्ययस्य च लुक् । द्वितीयके, त्रि । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥)
द्विकः, पुं, (द्वौ कौ ककारवर्णौ यत्र ।) काकः । कोकः । इति मेदिनी । के, २६ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-767-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें