🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:29:51 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धन्वी
dhanvī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धन्वी १ वि॰ [सं॰ धन्विन्]
१. धनुर्धर । कमनैत । उ॰—फूल सरन को मुगधनि बस कै जाहिरे भो जग मनमथ धन्वी ।-भिखारी॰ ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ २१४ ।
२. निपुण । चतुर । चालाक ।
धन्वी २ संज्ञा पुं॰
१. दुरालभा । जवासा ।
२. अर्जुन वृक्ष ।
३. बकुल । मौलसिरी ।
४. अर्जुन पांडव ।
५. विष्णु ।
६. शिव ।
७. तामस मनु के एक पुत्र ।
८. धनु राशि (को॰) । यौ॰—धन्वीस्थान = धनुर्धर की एक मुद्रा या स्थिति । धन्वियों की मुद्राएँ वैक्लव, समपाद, वैशाख, मंडल, लीढ और प्रत्यालीढ कही गई हैं—वैक्लवं समपार्द च वैशाखं मण्डलं तथा । प्रत्यालीढं तथा लीढं स्थान्येतानि धन्विनाम् ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धन्वी, [न्] त्रि, (धनुश्चापोऽस्त्यस्येति । व्रीह्या- दित्वात् इनिः ।) धनुर्धरः । इत्यमरः । २ । ८ । ६९ ॥ (यथा, कुमारे । ३ । १० । “कुर्य्यां हरस्यापि पिनाकपाणे- र्धैर्य्यच्युतिं के मम धन्विनोऽन्ये ॥”) विदग्धः । इति विश्वः ॥
धन्वी, [न्] पुं, (धन्वमस्त्यस्येति । धन्व + इनिः ।) दुरालभा । अर्ज्जुनवृक्षः । (अस्य पर्य्यायो यथा, -- “धन्वी धनञ्जयः पार्थो नदीजः ककुभोऽर्ज्जुनः ।” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥) वकुलः । इति राजनिर्घण्टः ॥ पार्थः । इति विश्वः ॥ (विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । २२ । “ईश्वरो विक्रमो धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ॥” महादेवः । यथा, तत्रैव । १३ । १७ । ४२ । “कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् ॥” तामसमनोः पुत्त्रविशेषः । यथा, हरिवंशे । ७ । २४ । “तपोरतिरकल्माषस्तन्वी धन्वी परन्तपः । तामसस्य मनोरेते दश पुत्त्रा महाबलाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-781-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें