🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:36:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धानी
dhānī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धानी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. वह जो वारण करे । वह जिसमें कोई वस्तु रखी जाय ।
२. स्थान । जगह । जैसे, राजधानी । उ॰— समथल ऊँच नीच नहिं कतहुँ पूर्ण धर्म धन धानी । सरस सुरस रंजित नीरस हत कोसलपति रजधानी ।—रघु- राज (शब्द॰) ।
२. पीलू का पेड़ ।
३. धनिया ।
धानी २ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ धान + ई (प्रत्य॰)] एक प्रकार का हलका हरा रंग जो धान को पत्तो के रंग का सा होता है । तोतई ।
धानी १ वि॰ धान की पत्ती के रंग का । हलके हरे रंग का ।
धानी ४ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ धाना] भूना हुआ जौ या गेहूँ । यौ॰— गुड़धानी ।
धानी पु † ५ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰] दे॰ धान्य ।
धानी ६ संज्ञा स्त्री॰ संपूर्ण जाति की एक संकर रागिनी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धानी (ई), f. = n. (cf. अङ्गार-, गोपाल-, राज- &c.)
the site of a habitation, L.
coriander, L.
N. of a river, L.
धानी f. See धान (above).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (514,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धानं, --नी [धा-भावे ल्युट्] 1 A receptacle, seat; as in मसीधानी, राजधानी, यमधानी. --2 Nourishing, nourishment. --नी 1 The site of a habitation. --2 Coriander.
धानी See धानं.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0595-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धानी स्त्री धा--आधारे ल्युट् ङीप् । १ आधारे राजधानी २ पीलुवृक्षे स्त्री राजनि० । स्वार्थे क धानिका तत्रार्थे “अङ्गारधानिका” अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3877,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धानी, स्त्री, (धीयते धार्य्यतेऽत्र । धा + आधारे ल्युट् । टित्वात्ङीप् ।) आधारः । यथा, मत्स्य- धानी राजधानी । इत्यादि भरतः ॥ पीलु- वृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-792-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "धानी" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें