🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:47:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धारी
dhārī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धारी १ वि॰ [सं॰ धरिन्] [स्त्री॰ धारिणी]
१. धारण करनेवाला । जिसने धारण किया हो । विशेष— इस अर्थ मे इसका प्रयोग यौगिक शब्दों के अंत में होता है । जैसे छत्रधारी ।
२. किसी ग्रंथ कै तात्पर्य की भाँति जाननेवाला ।
३. ऋण लेनेवाला । कर्जदार ।
३. पोलू का पेड़ ।
धारी संज्ञा पुं॰
१. एक वर्णवृत्त जिसके प्रत्येक चरण मे पहले तीन जगण और तब एक यगण होता है । जैसे,— जु काल मँह छवि देखत बीते । तुम्हार प्रभू गुण गावत ही ते । कृपा करि देहु वहै गिरिधारी । याचौ कर जोरि सुभक्ति तिहारी ।
२. दे॰ धारि — ३ ।
३. पीलू का पेड़ ।
धारी ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ धारा]
१. सेना । फौज ।
२. समूह । झुंड़ ।
३. रेखा । लकीर । जैस,— यदि इस कपड़े पर कुछ धारियाँ होती तो और भी अच्छ होता । यौ॰—धारीदार ।
४. पुश्ता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धारी, [न्] पुं, (धरतीति । धृ + णिनिः ।) पीलु- वृक्षः । इति जटाधरः ॥ त्रि, धारविशिष्टः ॥ (धारकः । यथा, महाभारते । ५ । ३१ । ११ । “तथैव विदुरं ब्रूयाः कुरूणां मन्त्रधारिणम् ॥” ग्रन्थतात्पर्य्यज्ञः । यथा, मनुः । १२ । १०३ । “अज्ञेभ्यो ग्रन्थिनः श्रेष्ठा ग्रन्थिभ्यो धारिणो वराः । धारिभ्यो ज्ञानिनः श्रेष्ठा ज्ञानिभ्यो व्यवसायिनः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-796-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "धारी" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें