🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:13:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धिक्
dhik
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
'धिक्' — फटकार, निन्दा (3.3.255)
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धिक् ind., used as a prefix or as an interj. of reproach, menace or displeasure = fie! shame! out upon! what a pity! &c. (with acc., rarely gen. voc. or nom.), Up.; Lāṭy.; MBh.; Kāv. &c. (also धिग् धिक्, अहो धिक्, हा धिक्, हा धिक् कष्टम्, हा हा धिक् or ह हा धिक् &c.; धिक् त्वाम् or तव [also with अस्तु] shame upon you!)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (516,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धिक् ind. An interjection of censure, menace or displeasure (‘fie’, ‘shame;’ ‘out upon,’ ‘what a pity’ &c. usually with acc.); धिक् तां च तं च मदनं च इमां च मां च Bh. 2. 2; धिगिमां देहभृतामसारतां R. 8. 50; धिक् तान् धिक् तान् धिगेतान् कथयति सततं कीर्तनस्थो मृदंगः; धिक् सानुजं कुरुपतिं धिगजातशत्रुं Ve. 3. 11; sometimes with nom., voc., and gen. also; धिङ् मूर्ख, धिगर्थाः कष्टसंश्रयाः Pt. 1; धिगस्तु हृदयस्यास्य &c. --Comp. --दंडः reprimand, censure; Ms. 8. 129. --पारुष्यं abuse, reproach, reviling.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0597-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धिक् अव्य० धक्क--नाशने धा--धारणे वा बा० डिकन् । १ अप- कारशब्दैर्भयोत्पादने २ निर्भर्त्सने ३ निन्दायाञ्च । एत- द्योगे निन्दाविषयवाचकशब्दात् द्वितीया । “धिक् धिक् शक्रजितं प्रबोधितवता किं कुम्भकर्णेन वा” सा० द० । “धिगस्तु तृष्णातरलं भवन्मनः” नैष० । निन्दनीयपरत्वे न द्वितीया किन्तु प्रथमैव । “धिङ्माता मम कैकेयी यया पापमिदं कृतम्” रामा० अयो० ८२ स० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3890,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धिक्, व्य, निर्भर्त्सनम् । निन्दा । इत्यमरः । ३ । ३ । २३९ ॥ (यथा, विष्णुपुराणे । १ । १५ । ३५ । “धिङ्मां धिङ्मामतीवेत्थं निनिन्दात्मान- मात्मना ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-797-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "धिक्" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें