🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:56:45 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धौत
dhauta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धौत १ वि॰ [सं॰]
१. धोया हुआ । साफ । जैसे, धोत वसन । धौत पाप इत्यादि ।
२. उजला । जैसे, घौत शिला ।
३. नहाया हुआ । स्नात । उ॰—हरि को विमल यश गावत गोपांगना । मणिमय आँगन नंदराय को बाल गोपाल तहाँ करै रंगना । गिरि गिरि परत घुटुरुवनि टेकत खेलत हैं दोउ छगन मंगना । धूसरि धूरि धौत तनु मंडित मानि यशोदा लेत उछंगना ।—सूर (शब्द॰) ।
धौत २ संज्ञा पुं॰ रूपा । चाँदी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धौत mfn. (√ 2. धाव्) washed, cleansed, purified, TāṇḍBr.; Suśr.; Kāv. &c.
washed off, removed, destroyed, Kālid.; Śiś.; Bhaṭṭ. (cf. धूत)
polished, bright, white, shining, MBh.; Kāv. &c.
धौत n. id., Cāṇ.
silver, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (520,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धौत p. p. [धाव्-क्त ऊठ्] 1 Washed, washed off, cleaned, purified, laved; कुल्यांभोभिः पवनचपलैः शाखिनो धौतमूलाः Ś. 1. 15; Śik. 58; Ku. 1. 6, 6. 57; R. 16. 49; 19. 10. --2 Polished, brightened. --3 Bright, white, shining, brightened, glistening; हरशिरश्चंद्रिकाधौतहर्म्या Me. 7, 44; विकसद्दंतांशुधौताधरं Gīt. 12. --तं 1 Silver. --2 Cleaning, washing. --Comp. --कट a bag of coarse cloth. --कोषजं, --कौः षेयं bleached or purified silk. --खंर्डा sugar-candy. --शिलं rock-crystal.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0601-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धौत त्रि० धाव--क्त ऊठ् । १ प्रक्षालिते २ मार्जिते ३ शोधिते हेम० “ईषद्धौतं स्त्रिया धौतं यद्धौतं रजकेन च । अधौतं तत् विजानीयात् दशा दक्षिणपश्चिमे” कर्मलो- चनम् । “धौतोत्तरीयप्रतिमच्छवीनि” “परितश्च धौतमुखरुक्मविलसदहिमांशुमण्डलाः” माघः । ४ रौप्ये न० राजनि० । भावे क्त । ५ प्रक्षालने न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3911,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धौतं, त्रि, (धाव्यते स्मेति । धाव + कर्म्मणि क्तः ।) मार्ज्जितम् । धोया इति भाषा । तत्पर्य्यायः । निर्निक्तम् २ शोधितम् ३ मृष्टम् ४ क्षालितम् ५ । इति हेमचन्द्रः । ६ । ७३ ॥ * ॥ “ईषद्धौतं स्त्रिया धौतं यद्धौतं रजकेन च । अधौतं तद्विजानीयाद्दशा दक्षिणपश्चिमे ॥” इति कर्म्मलोचनम् ॥
धौतं, क्ली, (धाव + क्तः ।) रूप्यम् । इति राज- निर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-807-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "धौत" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें