🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:58:43 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ध्मा
dhmā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धम् or ध्मा cl. 1. P. धमति (Ā. ˚ते, Up.; MBh.; p. ध्मान्तस् = धमन्तस्, BhP. x, 12, 7; perf. दध्मौ, 3. pl. Ā. ˚मिरे, MBh.; aor. अध्मासीत्, Kāv.; Prec. ध्मायात् or ध्मेयात् Gr.; fut. धमिष्यति, MBh.; ध्मास्यति, ध्माता Gr.; ind.p. -ध्माय, Br.) to blow (either intrans. as wind [applied also to the bubbling Soma, RV. ix, 73] or trans. as, to blow a conch-shell or any wind instrument), RV. &c. &c.; to blow into (loc.), MBh. l, 813; to breathe out, exhale, RV. ii, 34, 1; MBh. xiv, 1732; to kindle a fire by blowing, RV. ii, 24, 7; MBh. ii, 2483; to melt or manufacture (metal) by blowing, RV. &c. &c.; to blow or cast away, MBh. v, 7209 : Pass. धम्यते, ep. also ˚ति, ध्मायते, ˚ति (ŚBr.; MBh.) to be blown &c.: Caus. ध्मापयति, MBh. (aor. अदिध्मपत् Gr.; Pass. ध्माप्यते, MBh.) to cause to blow or melt; to consume by fire, reduce to cinder, MBh.; Suśr. : Desid. दिध्मासति Gr.: Intens. देध्मीयते, Pāṇ. vii, 4, 31; दाध्मायते, p. ˚यमान being violently blown (conch-shell), BhP. i, 11, 2. [cf. Slav. dumo ‘smoke’]
1. ध्मा See √ धम्.
2. ध्मा m. (?) blowing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (509,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ध्मा {c1c} P. (धमति, ध्मात; caus. ध्मापयति) 1 To blow, breathe out, exhale. --2 To blow (as a wind-instrument), produce sound by blowing; शंखं दधमौ प्रतापवान् Bg. 1. 12, 18; R. 7. 63; Bk. 3. 34; 17. 7. --3 To blow a fire, excite fire by blowing, excite sparks; को धमेच्छांतं च पावकं Mb. --4 To manufacture by blowing. --5 To cast, blow, or throw away.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0602-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ध्मा अग्निसंयुतौ दीर्घश्वासहेतुके शब्दभेदे अक० तादृशशब्देन वादने सक०भ्वा० पर० अनिट् । धमति अध्मासीत् । दध्मौ ध्मातः । ध्मापयति “मुखेनैव धमेदग्निं मुखादग्निः प्रजायते” सस्कारतत्त्वम् “शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक्” गीता । ध्मायते । अध्मायि । “दह्यन्ते ध्मायमानानां धातूनां हि यथा मलाः” मनुः । “वाष्वग्निभ्यां यथा लौहं ध्मातं त्यजति वै मलम्” भाग० ३ । २८ । ४० । आ--स्फीततायाम् आध्मानशब्दे दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3912,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ध्मा, अग्नियुतौ । ध्वनौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-परं-सकं-अनिट् ।) युतिरिति वाहुल्यान्न दीर्घः । अग्नियुतिरग्निसंयोगः । ध्वनिः शब्दोत्- पत्तिहेतुभावः । धमति सुवर्णं बणिक् अग्नि- संयुक्तं करोतीत्यर्थः । धमति शङ्खं जनः सशब्दं करोतीत्यथः । अग्निफुत्कृतौ च । मुखेनैव धमे- दग्निम् । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-808-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें