🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:29:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नादेय
nādeya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नादेय १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ नादेयी]
१. नदी संबंधी । नदी का ।
२. नदी मे होनेवाला ।
नादेय २ संज्ञा पुं॰
१. सेंधा नमक ।
२. सुरमा ।
३. काँस नाम की घास ।
४. जलबेत । अंबुवेतस ।
५. नदी (गंगा) के पुत्र । गांगेय । भीष्म ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. नादेय mfn. not to be taken &c., MW.
2. नादेय mf(ई)n. (fr. नदी) coming from or belonging to a river, fluvial, aquatic, VS.; R.; Suśr.
नादेय m. Saccharum Spontaneum or Calamus, Rotang, L.
नादेय n. rock-salt, Suśr.
antimony, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (523,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नादेय (यी f.) [नद्या नदस्य वा ढक्] River-born, aquatic, marine. --यं Rock-salt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0614-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नादेय त्रि० नद्या इदं तत्र भवो वा नद्या नदस्य वा ढक् । १ नद्याः सम्बन्धिनि २ तत्र भवे च “नद्या नदस्य वा नीरं नादेयमिति कीर्त्तितम् । नादेयमुदकं रूक्षं वातलं लघु दीपनम् । अनभिष्यन्धि विशदं कटुकं कफ- पित्तनुत्” भावप्र० । ३ सैन्धवलवणे न० रत्नमा० । ४ सौवी- राञ्जने न० राजनि० । ५ काशतृणे ६ वानीरवृक्षे पु० राजनि० । ७ अम्बुवेतसे ८ भूमिजम्बूकायां ९ वैज- यन्तिकायां स्त्री ङीप् अमरः । १० नागरङ्गजम्ब्वां ११ व्य- ङ्गुष्ठे स्त्री ङीप् मेदिनो । १२ अग्निमन्थरवृक्षे १३ काक- जम्बूवृक्षे च स्त्री राजनि० । न आदेयम् अदेयं वा १४ अग्राह्ये १५ देये च त्रि० “नादेयं नादेयं शरदि वसन्ते च नादेयम्” वैद्यकम् शरदि नादेयं न ग्राह्यमित्यर्थः । वसन्ते तु न अदेयं देयमित्यर्थः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4031,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नादेयं, क्ली, (नद्या नदस्य वा इदं तत्र भवं वा । नदी वा नद + ढक् ।) सैन्धवलवणम् । इति रत्नमाला ॥ सौवीराञ्जनम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ नदीनदसम्बन्धिजलादौ, त्रि । यथा, -- (“नादेयं नादेयं शरदि वसन्ते च नादेयम् । पानीयं पानीयं शरदि वसन्ते च पानीयम् ॥” इति वैद्यकराजवल्लभीयद्रव्यगुणे ॥) “नद्या नदस्य वा नीरं नादेयमिति कीर्त्तितम् ॥” अस्य गुणाः । यथा, भावप्रकाशे । “नादेयमुदकं रूक्षं वातलं लघु दीपनम् । अनभिष्यन्दि विशदं कटुकं कफपित्तनुत् ॥” (न आदेयमिति विग्रहे अग्राह्ये, त्रि । यथा, -- “सौगन्ध्यहीनं नादेयं पुष्पं कान्तमपि क्वचित् ॥”)
नादेयः, पुं, (नद्यां भवः । नदी + ढक् ।) काश- तृणम् । वानीरवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-859-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें