🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:16:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नारंग
nāraṃga
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
नारंग संज्ञा पुं॰ [सं॰ नारङ्ग]
१. नारंगी ।
२. गाजर ।
३. पिप्पलीरस ।
४. यमज प्राणी ।
५. विट (को॰) ।
६. पंजाबी ब्राह्मणों की एक उपाधि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नारङ्ग m. the orange-tree (cf. नाग-रङ्ग), Suśr. &c. (also f(ई). , ŚārṅgP.)
the juice of the pepper plant, L.
a libertine, L.
a living being, L.
a twin, L.
नारङ्ग n. a carrot, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (537,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नारंगः 1 The orange tree. --2 A lecher, libertine. --3 A living being. --4 A twin. --गं, --गकं 1 The fruit of the orange tree; सद्योमुंडितमत्तहूणचिबुकप्रस्पर्धि नारंगकं. --2 A carrot. --3 The juice of the pepper plant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0615-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नारङ्ग न० नारं गच्छति वा० ड मुम् नारमिवाङ्गं यस्य वा शकु० । ३ गर्जरे (गाँजर) राजनि० । २ पिप्पलीरसे ३ यमजप्राणिनि ४ विटे । न अरङ्गो यत्र । ५ फलप्रधान- वृक्षविशेषे पु० मेदि० (नारङ्गी) ६ नागरङ्गे जम्बीरभेदे “नारङ्गं मधुराम्लं स्यात् रोचनं वातनाशनम् । अपरं त्वम्लमत्युष्णं दुर्जरं वातपित्तनुत्” राजवल्लभः । “नारङ्गकेसरमपाकृतवीजपूरं योऽश्नाति खण्डमरिचो- द्भवचूर्णमिश्रम् । अन्नं गले विशति तस्य नरस्य जीर्णं संगृह्यमाण इव राहुगलेन चन्द्रः” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4043,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नारङ्गं, क्ली, (नृणातीति । नॄ नये + बाहुलकात् अङ्गच् धातोर्वृद्धिश्च । इत्युज्जलदत्तः । १ । १२१ ।) गर्जरम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
नारङ्गः, पुं, (नॄ नये + अङ्गच् । वृद्धिश्च ।) पिप्पली- रसः । यमजप्राणी । विटः । इति मेदिनी । मे, ३९ ॥ फलवृक्षविशेषः । नारङ्गी इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । नागरङ्गः २ सुरङ्गः ३ त्वग्गन्धः ४ ऐरावतः ५ वक्त्रवासः ६ योगारङ्गः ७ योग- रङ्गः ८ सरङ्गः ९ गन्धाढ्यः १० गन्धपत्रः ११ [] वरिष्ठः १२ । अस्य गुणाः । मधुरत्वम् । अम्ल- त्वम् । गुरुत्वम् । उष्णत्वम् । रोचनत्वम् । वातामकृमिशूलश्रमनाशित्वम् । बल्यत्वम् । रुच्य- त्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ तत्केशरगुणाः । “अत्यम्लमीषन्मधुरं वृष्यं वातविनाशनम् । रुच्यं वातहरञ्चैव नागरङ्गस्य केशरम् ॥” इति राजवल्लभः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-864-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "नारंग" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें